Wierność i zdrada- wątek poruszany w literaturze- sielanka Franciszka Karpińskiego i Marii Pawlikowskiej- Jasnorzewskiej „Laura i Filon”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.08.2024 o 15:05

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.08.2024 o 14:16

I. Wstęp

Motywy wierności i zdrady są obecne w literaturze od samych jej początków. Te przeciwstawne sobie postawy ludzkie niosą ze sobą ogromny ładunek emocjonalny i stanowią doskonały materiał dla twórców literackich do ukazania dynamicznie zmieniających się nastrojów, wewnętrznych konfliktów i moralnych dylematów bohaterów. Literatura sentymentalna oraz modernistyczna, pomimo różnic w stylach i podejściu do tematu, wielokrotnie podejmowały te wątki, ukazując ich różnorodne oblicza.

Sentymentalizm, który rozwijał się w XVIII wieku, był reakcją na oświeceniową dydaktykę i przeintelektualizowanie literatury. Twórcy tej epoki kładli nacisk na emocjonalność, liryczność, analizę psychologiczną postaci oraz kontrastowanie naturalności z cywilizacją. Literaturę sentymentalną cechuje rzewna tonacja, głęboka analiza uczuć oraz wyidealizowane obrazy miłości. W kontekście tych założeń idealnie wpisuje się sielanka "Laura i Filon" Franciszka Karpińskiego.

Z kolei Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, reprezentująca poezję międzywojenną, daje nam dalszy ciąg tej historii, ukazując zupełnie odmienne podejście do tych samych bohaterów - Laury i Filona. Jej utwór odbiega od sentymentalnej wizji Karpińskiego i nosi piętno modernistycznej refleksji, cechującej się melodią melancholii i ironii.

II. Perypetie miłosne bohaterów w „Laurze i Filonie” Franciszka Karpińskiego

Sielanka, jako gatunek literacki, ma swoje korzenie w literaturze antycznej i renesansowej, jednak prawdziwy rozkwit przeżyła w epoce sentymentalizmu. Jest to forma poezji, która idealizuje życie na wsi, często przedstawia miłosne perypetie prostych ludzi w scenerii bujnej przyrody. Utwory tego typu charakteryzują się prostotą stylu, harmonią i idylliczną atmosferą.

„Laura i Filon” Franciszka Karpińskiego jest klasycznym przykładem sielanki sentymentalnej. Utwór opowiada prostą, romantyczną historię dwojga zakochanych pasterzy – Laury i Filona. Akcja rozgrywa się w malowniczej scenerii polskiej wsi, pod jaworem, który staje się symbolem miłości i spotkań bohaterów.

Laura, pełna czułości i wierności, jest uosobieniem kobiecej emocjonalności i delikatności. Z kolei Filon, młody pasterz, choć zakochany, postanawia poddać uczucia Laury próbie. Na scenie jawora Filon inscenizuje sytuację, mającą na celu sprawdzenie lojalności ukochanej. Podstęp, chociaż bolesny, kończy się szczęśliwie, gdy Laura okazuje się wierna, co wzmacnia ich wzajemne uczucia i zaufanie.

Karpiński posługuje się prostą, ale pełną emocji mową, która jest charakterystyczna dla literatury sentymentalnej. Styl utworu odzwierciedla uczucia bohaterów, a rymowana forma dodaje sielance melodyjności i liryczności. Naturalność krajobrazu i bliskość przyrody podkreślają harmonię i idylliczny charakter miłości bohaterów.

III. Analiza utworu Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej „Laura i Filon”

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, znana z wyjątkowego liryzmu swoich wierszy, w utworze "Laura i Filon" podjęła kontynuację historii Karpińskiego, lecz w zupełnie odmiennej tonacji. Autorka tworzy poezję w kontekście międzywojennej Polski, gdzie nastroje melancholii i dekadencji nabierają szczególnego znaczenia.

W jej wersji "Laury i Filona", widzimy tych samych bohaterów, ale już postarzałych i zmęczonych życiem. Ich miłość, zamiast być wzniosła i radosna, jest przygnębiona i pełna żałości. Jawor, który u Karpińskiego był symbolem miłości, staje się teraz miejscem przypominającym o minionej młodości i wypalonym uczuciu.

Bohaterowie Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej są odmienni od tych z sielanki Karpińskiego. Laura, wcześniej pełna życia, teraz jest schorowana i smutna. Filon, niegdyś marzycielski pasterz, staje się przygnębionym człowiekiem, który widzi, jak ich miłość przestaje istnieć. Relacje między bohaterami nie są już pełne nadziei i zaufania, ale przesycone smutkiem i nostalgią za tym, co minęło.

Styl utworu Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej jest pełen melancholii. Używa ironii, by podkreślić kontrast między przeszłością a teraźniejszością, między idealistycznymi marzeniami a rzeczywistością. Język poezji modernistycznej różni się znacznie od sentymentalnej rzewności Karpińskiego, co dodatkowo podkreśla dramatyczną zmianę w postrzeganiu miłości i wierności.

IV. Zestawienie obu utworów - analiza porównawcza

Różnice w podejściu do motywu wierności i zdrady w obu utworach są wyraźne. U Karpińskiego mamy do czynienia z idealizacją miłości. Jego bohaterowie, mimo przeciwności, wychodzą zwycięsko z prób lojalności, co prowadzi do szczęśliwego zakończenia. Zdrada w jego utworze jest tylko chwilowym brakiem zaufania, które zostaje naprawione przez prawdziwą miłość.

Z kolei u Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej miłość bohaterów przestaje być wzniosła. Zdrada ciała i psychiki, która jest odczuwalna w ich relacji, wynika z wypalenia uczuć i przejścia przez trudności życia. Zamiast idealizacji mamy realistyczny obraz starzejącej się miłości, która traci swój dawny blask i przechodzi w melancholię.

Porównując charakterystykę bohaterów, widzimy diametralne różnice. Młoda, pełna życia Laura Karpińskiego, staje się smutną i postarzałą kobietą Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Zakochany pasterz Filon przeobraża się w jej utworze w przygnębionego mężczyznę, który z trudem wspomina dawne szczęśliwe chwile.

Symbolika przyrody, a zwłaszcza jaworu, także uległa zmianie. U Karpińskiego jawor jest miejscem miłości i nadziei, natomiast u Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej staje się symbolem śmierci uczucia.

Również styl literacki obu utworów różni się znacząco. Sielanka Karpińskiego, pełna rzewności i prostoty, kontrastuje z melancholią i ironią modernistycznej poezji Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej.

V. Wnioski

Oba utwory, pomimo różnic w stylu, epoce i podejściu do tematu wierności i zdrady, mają ze sobą wiele wspólnego. Zarówno Karpiński, jak i Pawlikowska-Jasnorzewska łączą w swoich dziełach motyw miłości, pokazując jego różne odcienie w zależności od perspektywy czasowej i artystycznej.

W literaturze sentymentalnej dominowała idealizacja uczuć, co miało na celu ukazanie miłości jako dominanty ludzkiego doświadczenia, prowadzącej do szczęścia i harmonii. Modernistyczne podejście Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, przeciwnie, podkreślało kruchość uczuć i ich podległość upływowi czasu oraz okolicznościom życiowym.

Osobista refleksja nad przedstawieniem miłości w obu utworach prowadzi do wniosku, że literatura, niezależnie od epoki, odgrywa istotną rolę w ukazywaniu i krytykowaniu ludzkich uczuć i postaw. Pokazuje, że wierność i zdrada są uniwersalnymi tematami, które w różnych kontekstach historycznych i literackich nabierają odmiennych znaczeń.