Wierność ideałom wyrażona w literaturze pozytywistycznej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.11.2024 o 13:02

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 29.10.2024 o 11:10

Wierność ideałom to jedno z najważniejszych przesłań literatury pozytywistycznej, której celem była nie tylko analiza problemów społecznych, ale także propagowanie wartości mających na celu poprawę bytu jednostki i społeczeństwa. Po klęsce powstania styczniowego i utracie nadziei na rychłe odzyskanie niepodległości, pozytywiści zwrócili się ku pracy u podstaw, nauce i emancypacji społecznej jako sposobom na zbudowanie nowego, lepszego społeczeństwa. Wierność ideałom pozytywizmu, takim jak praca organiczna czy rozwój edukacji dla mas, została wyraźnie zobrazowana w literaturze, w szczególności w utworach "Lalka" Bolesława Prusa oraz "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej.

"Lalka" Bolesława Prusa to jedna z najwybitniejszych powieści polskiego pozytywizmu, która na wielu płaszczyznach przenika idee epoki. W postaci Stanisława Wokulskiego widzimy odzwierciedlenie pozytywistycznego ideału człowieka, który swoje życie poświęca pracy, innowacji i poprawie bytu społecznego. Wokulski, powracający do Warszawy po wojnie rosyjsko-tureckiej, w której dorobił się majątku, postanawia wykorzystać swoje zasoby nie tylko dla osobistego zysku, lecz przede wszystkim dla wsparcia społeczności. Jego inwestycje w handel i nowoczesne technologie, a także troska o rozwój polskiego przemysłu, doskonale wpisują się w koncepcję pracy organicznej, która miała na celu wzmocnienie narodu poprzez rozwój ekonomiczny i społeczny.

Wierność Wokulskiego ideałom pozytywizmu jest jednak wielokrotnie wystawiana na próbę. Pomimo swoich czasami idealistycznych zamierzeń, napotyka na opór z różnych stron - zarówno ze strony arystokracji, która jest niechętna jakimkolwiek zmianom, jak i mniej zamożnych warstw społecznych, zdemoralizowanych przez ubóstwo i brak perspektyw. Prus w sposób realistyczny ukazuje trudności w realizacji pozytywistycznych postulatów, podkreślając jednocześnie, że wierność ideałom wymaga nieustannej walki i determinacji.

Drugim utworem, który doskonale ilustruje wierność ideałom pozytywistycznym, jest "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej. Powieść ta skupia się na tematyce związanej z pracą u podstaw oraz mityzacji natury i życia na wsi. Bohaterowie Orzeszkowej, przede wszystkim Justyna Orzelska i Jan Bohatyrowicz, prezentują postawy zgodne z pozytywistycznymi wartościami. Justyna, młoda kobieta z zubożałej szlachty, odnajduje sens życia w pracy i współdziałaniu z prostymi ludźmi, co zbliża ją do idei pracy u podstaw. Jan natomiast reprezentuje model pięknego człowieka z ludu - jest uczciwy, pracowity, a jednocześnie dumny ze swojego chłopskiego pochodzenia.

Wierność ideałom w "Nad Niemnem" została dodatkowo uwydatniona przez tematykę konfliktu pokoleń. Nowe pokolenie, reprezentowane przez Justynę i Jana, dąży do realizacji ideałów pozytywistycznych, przeciwstawiając się konserwatywnym i często ograniczonym postawom starszych, którzy reprezentują przeszłość, z jej hierarchicznymi zależnościami i uprzedzeniami klasowymi. Wierność ideałom staje się w tym przypadku siłą napędową do wprowadzania zmian społecznych i dążenia do równości oraz solidarności.

W kontekście literatury pozytywistycznej można także przywołać dwa ważne konteksty: kontekst historyczny i społeczny oraz kontekst filozoficzno-ideowy. Pierwszy z nich dotyczy okresu zaborów i potrzeby znalezienia alternatywy dla walki zbrojnej, która po licznych klęskach stała się coraz bardziej ryzykowna i mało efektywna. Odejście od romantycznego mesjanizmu na rzecz pragmatycznych działań służących poprawie sytuacji ekonomicznej i edukacyjnej społeczeństwa staje się wyrazem głębokiej wierności ideałom przetrwania i adaptacji narodowej.

Drugi kontekst – filozoficzno-ideowy – odwołuje się do przejścia od idealistycznych wizji romantyzmu do bardziej realistycznych i pragmatycznych koncepcji, które odpowiadały na aktualne potrzeby społeczne. Związane były one z filozofią pozytywizmu Auguste'a Comte'a, która zakładała konieczność oparcia się na faktach i nauce jako podstawie rozwoju. Wierność ideałom pozytywizmu wymagała przyjęcia odpowiedzialności za codzienne działanie na rzecz poprawy sytuacji społecznej.

Podsumowując, literatura pozytywistyczna nie tylko ilustruje wierność ideałom poprzez kreacje literackie, ale także stawia przed czytelnikiem wyzwanie do refleksji nad własną postawą i gotowością do działania na rzecz dobra wspólnego. Zarówno "Lalka" Bolesława Prusa, jak i "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, dzięki swoim postaciom i fabułom, pozostają żywymi świadectwami epoki, w której wierność ideałom stanowiła klucz do budowania lepszej przyszłości.