Wpływ wydarzeń historycznych na powstanie „Kordiana” Juliusza SŁowackiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.08.2024 o 16:59

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.08.2024 o 16:33

Juliusz Słowacki jest jednym z najwybitniejszych twórców polskiego romantyzmu, a jego dzieło „Kordian” stanowi jedno z najważniejszych literackich świadectw tego okresu. Opublikowany po raz pierwszy w 1834 roku w Paryżu, dramat powstał w Genewie, w pierwszej połowie XIX wieku, i jest dziełem głęboko zakorzenionym w wydarzeniach historycznych oraz społecznych tej epoki. Mimo iż „Kordian” jest utworem romantycznym, pełnym nadprzyrodzonych wizji i wewnętrznych konfliktów bohatera, to jego fabuła i przesłanie są bezpośrednio związane z realiami historycznymi, szczególnie z powstaniem listopadowym (1830-1831). Powstanie to, będące zbrojnym wystąpieniem Polaków przeciwko rosyjskiemu zaborcy, miało ogromne znaczenie dla mentalności narodowej i stało się jednym z głównych tematów literackich Słowackiego.

Na początku, warto zaznaczyć, że "Kordian" jest utworem, który w sposób bardzo wyraźny nawiązuje do wydarzeń historycznych ówczesnego czasu. W szczególności, koronacja cara Mikołaja I na króla Polski w 1829 roku stanowi jedno z kluczowych wydarzeń, które znalazło odzwierciedlenie w dramacie. Kordian, będący reprezentantem młodego pokolenia Polaków, przechodzi wewnętrzną przemianę, która kulminuje w jego gorzkiej refleksji nad koronacją cara. Słowacki używa metafor i symboli, aby ukazać rozczarowanie oraz gniew Polaków wobec tej demonstracji władzy zaborcy, co jest widoczne w scenach pełnych nadprzyrodzonych elementów, takich jak spotkanie Kordiana z Szatanem, który roztacza przed nim wizje sił piekielnych.

Powstanie listopadowe, które stało się inspiracją dla napisania „Kordiana”, było dla Słowackiego przede wszystkim przykładem zmarnowanej szansy na odzyskanie niepodległości. Powstanie rozpoczęło się w nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku i początkowo wydawało się, że Polacy mają szansę na sukces. Jednakże, szybko okazało się, że brak koordynacji, nieudolność dowódców oraz wewnętrzne spory były głównymi przyczynami klęski. W „Kordianie” Słowacki nawiązuje do tych wydarzeń, krytykując dowódców powstania za ich nieudolność i brak zdecydowanej akcji.

W dramacie Słowacki ukazuje swoje rozczarowanie oraz krytykę względem ówczesnych dowódców wojskowych. Generał Chłopicki, który z początku uznawany był za bohatera narodowego, w rzeczywistości okazał się, według Słowackiego, człowiekiem wypalonym, izolującym się od otoczenia, niezdolnym do skutecznego dowodzenia. Jego starość i brak energii były symbolami szerszego problemu - oderwania przywódców od rzeczywistości i od prawdziwych potrzeb narodu. Podobnie, Adam Czarnecki, dyplomata próbujący za pomocą politycznych zabiegów załatwić wolność dla Polski, został ukazany jako postać nieskuteczna, której działania były jedynie zasłoną dymną niemożności praktycznego działania.

Osobną postać stanowi generał Skrzynecki, którego ostrożność i powolność w podejmowaniu decyzji sprawiły, że Polacy stracili wiele cennych okazji do odwrócenia losów powstania na swoją korzyść. Jego brak zdecydowanej akcji wojennej jest jednym z głównych zarzutów, jakie Słowacki stawia w „Kordianie”. W podobnym tonie krytykowany jest pisarz Julian Ursyn Niemcewicz, symbolizujący konserwatywną postawę, zbyt silnie związaną z przeszłością, oraz Joachim Lelewel – teoretyk i ideolog powstania, który jednak w praktyce nie potrafił skutecznie dowodzić.

Jednym z najbardziej dramatycznych zarzutów w „Kordianie” jest zdrada generała Józefa Krakowieckiego, który miał rzekomo wydać dekret o poddaniu Warszawy wrogim wojskom. Ta bolesna zdrada jest nie tylko osobistym potępieniem, ale także symbolem zdrady narodu, braku jedności i współpracy wewnątrz szeregów powstańców. Słowacki poprzez postać Krakowieckiego ostrzega przed zgubnymi skutkami wewnętrznego rozłamu i braku solidarności.

Krytyka społeczna i moralna w „Kordianie” jest równie surowa, co krytyka dowódców. Słowacki wytyka Polakom bierność i brak konstruktwnych działań. Przeddzień koronacji cara jest w dramacie przedstawiony jako czas sztucznej radości, obłudy i pochlebstw, które maskują prawdziwe nastroje społeczne. Kordian, w momencie koronacji, odczuwa niesamowity wstrząs, rozważając daremność walki i brak realnych działań.

Plan młodych spiskowców, którzy chcą zamordować cara w celu odzyskania niepodległości, jest w dramacie przedstawiony jako kontrowersyjny akt. Część spiskowców odrzuca ten plan z moralnych względów, obawiając się, że taka akcja przyniesie jeszcze gorsze skutki. Kordian, będący symbolem młodej generacji romantyków, nie potrafi się zdecydować na ten akt, ulegając w końcu szaleństwu. Tę dramatyczną niezdolność do podjęcia działania Słowacki pokazuje jako wynik tragicznego rozdarcia między ideałami a rzeczywistością.

Ostatecznie, w „Kordianie” Słowacki stawia czytelnikowi przed oczy obraz narodu, który mimo heroicznych zamiarów i wysokich celów nie jest w stanie osiągnąć swojego dążenia do wolności z powodu osobistych słabości i braku jedności. Przyczyny porażki powstania listopadowego, według Słowackiego, tkwią zarówno w indywidualnych błędach dowódców, jak i w braku wsparcia ze strony społeczeństwa.

Warto w tym miejscu w kontekście „Kordiana” wspomnieć o polemice z innymi romantykami, szczególnie z Adamem Mickiewiczem. Słowacki w swoim dziele przedstawia wizję patriotyzmu i misji literata, która różni się od utopijnych ideałów Mickiewicza. Słowacki uważa, że poeta powinien być realistą, zdolnym do krytycznego spojrzenia na własny naród i jego działania, a nie jedynie marzycielem odległych, nierealistycznych wizji.

W „Kordianie” szaleństwo bohatera można odczytywać jako metaforę dla nieprzemyślanych działań powstańców. Istnieje głęboka konkluzja, że klęska powstania listopadowego była nie tyle wynikiem zewnętrznej siły zaborcy, co wynikiem wewnętrznych problemów Polaków – ich braku jedności, indywidualnych ambicji oraz nieprzygotowania do realiów walki.

Podsumowując, „Kordian” jest utworem głęboko zakorzenionym w wydarzeniach historycznych pierwszej połowy XIX wieku, a jego treść i przesłanie są mocno związane z powstaniem listopadowym oraz krytyką społeczną i polityczną tego okresu. Słowacki poprzez swoje dzieło nie tylko dostarcza literackiej analizy tych wydarzeń, lecz także stanowi ważny głos w refleksji nad przyczynami klęski i przyszłością narodu. Jego krytyka pozostaje aktualna i warta przemyślenia, a „Kordian” jest nie tylko dramatem historycznym, ale również ważnym literackim świadectwem swoich czasów.