Literatura powszechna - opracowanie maturalne (od starożytności do Młodej Polski)

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 16.08.2024 o 15:38

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.08.2024 o 10:35

Literatura to jedno z najważniejszych świadectw rozwoju cywilizacyjnego i kulturalnego ludzkości. Na przestrzeni wieków literatura odgrywała kluczową rolę w kształtowaniu światopoglądów, rozwijaniu myśli filozoficznej oraz wyrażaniu emocji i idei. Rozpoczynając od starożytności, a kończąc na Młodej Polsce, możemy prześledzić, jak różne epoki literackie przyczyniały się do tworzenia naszej dzisiejszej kultury. W tej pracy skupimy się na przeglądzie kluczowych wydarzeń i dzieł literackich, zaczynając od starożytności, przechodząc przez średniowiecze i renesans.

Starożytność (ok. 700 p.n.e. – 476 n.e.)

Na początku należy wspomnieć o Biblii, która była fundamentem religijnym, moralnym i artystycznym kultury europejskiej. Słowo "Biblia" wywodzi się od greckiego "biblion", oznaczającego "księgę". Biblia podzielona jest na Stary i Nowy Testament, obejmując różnorodne księgi historyczne, dydaktyczne i prorocze. Stary Testament zawiera księgi takie jak "Księga Rodzaju", "Księga Wyjścia" czy "Psalmy", zaś Nowy Testament obejmuje m.in. Ewangelię i Listy apostolskie. Biblia miała olbrzymi wpływ na literaturę i kulturę, inspirując późniejszych twórców i będąc często przedmiotem interpretacji i analizy. Ważnymi przekładami są Septuaginta, Wulgata czy Biblia Tysiąclecia. Przypowieści biblijne, charakteryzujące się symbolicznym stylem i dydaktycznym przesłaniem, były uniwersalnym źródłem moralności i etyki.

Tradycja pogańska

Epika starożytna jest reprezentowana przez monumentalne dzieła takie jak "Iliada" i "Odyseja" Homera. "Iliada" opowiada o oblężeniu Troi i heroicznych czynach Achillesa, a "Odyseja" śledzi powrót Odyseusza do domu po zakończeniu wojny. Oba eposy są podstawą dla późniejszej literatury europejskiej, a ich postacie stały się archetypami bohaterów. Wergiliusz w "Eneidzie" przedstawia rzymską wersję eposu, nawiązując do historii Eneasza, założyciela Rzymu. Owidiusz z kolei w "Metamorfozach" łączy mitologię starożytną, ukazując mityczne przemiany i ich wpływ na ludzkie losy.

Liryka starożytna objawia się w twórczości takich poetów jak Horacy, autor "Od", oraz Teokryt z jego sielankami. Ich poezja skupia się na refleksji, miłości, naturze i życiu codziennym.

Dramat starożytny, z kolei, osiągnął swoje apogeum w pracach Sofoklesa, takich jak "Król Edyp" i "Antygona". Obie tragedie badają skomplikowane relacje między losem, bogami i ludźmi, przedstawiając kwestie władzy, moralności i przeznaczenia.

Porównując kosmologię biblijną z mitologiczną, widzimy, że Biblia przedstawia jednego Boga stwórcę, podczas gdy mitologia grecka opiera się na licznych bogach z siedzibą na Olimpie. Stworzenie świata i człowieka również różni się znacząco – Biblia mówi o stworzeniu przez Boga w sześć dni, natomiast mitologia grecka przedstawia świat jako rezultat działań wielu bogów i tytanów.

Średniowiecze (ok. 476 n.e. – ok. 1450 n.e.)

Filozofia średniowieczna była zdominowana przez trzy główne nurty: augustynizm, tomizm i franciszkanizm. Święty Augustyn wprowadził do filozofii pojęcie introspekcji, twierdząc, że prawdziwe poznanie Boga i samego siebie wymaga zagłębienia się w swoją duszę. Tomasz z Akwinu z kolei starał się zharmonizować wiarę i rozum, twierdząc, że można dowieść istnienia Boga za pomocą racjonalnych argumentów. Święty Franciszek z Asyżu propagował miłość i prostotę życia, kładąc nacisk na bliskość z naturą i pokorę wobec Stwórcy.

Architektura średniowieczna cieszyła się rozkwitem stylu romańskiego i gotyckiego. Style te są reprezentowane przez monumentalne budowle, takie jak katedry w Chartres i Reims w stylu gotyckim czy kościół św. Michała w Hildesheim w stylu romańskim. Gotyk charakteryzował się strzelistością form, dużymi oknami witrażowymi i licznymi wieżami, podczas gdy architektura romańska była masywna, z grubymi murami i półokrągłymi łukami.

Malarstwo i rzeźba średniowieczna skupiała się głównie na tematyce religijnej. Ważnymi dziełami są m.in. freski w kaplicy Scrovegnich w Padwie czy rzeźby znajdujące się w portalu katedry w Chartres. Styl średniowiecznego malarstwa i rzeźby charakteryzował się symbolicznym przedstawieniem postaci świętych, scen z Biblii oraz alegorycznymi przedstawieniami cnotliwego życia.

Muzyka średniowieczna była zdominowana przez chorał gregoriański, czyli jednogłosowe śpiewy liturgiczne wykonywane w kościołach. Twórcy tacy jak Hildegarda z Bingen pisali zarówno muzykę religijną, jak i świecką, dzięki czemu ich twórczość przetrwała do dzisiaj jako memento artystycznego dorobku tej epoki.

Literatura średniowieczna miała kilka podstawowych cech, takich jak anonimowość, dydaktyzm, dwujęzyczność (łacina i języki narodowe), rękopiśmienność oraz alegoryczność. Znana była z takich gatunków jak kroniki, chanson de geste (pieśni o czynach bohaterskich), hagiografie (żywoty świętych), misteria (przedstawienia religijne), moralitety (dramaty dydaktyczne) czy apokryfy (pisma religijne niekanoniczne). Tematyka literatury średniowiecznej była różnorodna, obejmując religijno-filozoficzne rozważania, tematy świeckie, historiozoficzne oraz liturgiczne.

W średniowiecznej literaturze polskiej na szczególną uwagę zasługują utwory, takie jak "Bogurodzica" – najstarsza polska pieśń religijna, "Lament świętokrzyski", który jest jednym z najstarszych polskich utworów literackich, oraz "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią", będąca alegorycznym dialogiem na temat życia i śmierci.

Literatura powszechna średniowiecza obejmuje takie dzieła jak "Pieśń o Rolandzie" – francuski chanson de geste, "Dzieje Tristana i Izoldy" – opowieść o tragicznej miłości, "Boska Komedia" Dantego – monumentalny poemat przedstawiający wizję zaświatów, oraz "Wielki Testament" François Villona – zbiór wierszy pełnych refleksji nad życiem, cierpieniem i śmiercią.

Reminiscencje średniowieczne pojawiają się również w literaturze późniejszych epok. Norwid w swojej twórczości odwoływał się do symboliki średniowiecznej, Szymborska w swoich wierszach czerpała z tradycji literackiej średniowiecza, a Cervantes w "Don Kichocie" ironicznie nawiązywał do rycerskich ideałów tej epoki. Nawiązania do średniowiecza znajdziemy również w utworach Iłłakowiczówny, która często odwoływała się do symboliki religijnej i moralnej.

Renesans (od ok. XIV do pocz. XVII wieku)

Kryzys Kościoła i reformacja były kluczowymi zjawiskami w renesansie. Marcin Luter zainicjował reformację swoimi "95 tezami", co doprowadziło do powstania nowych ruchów religijnych, takich jak luteranizm, anglikanizm i kalwinizm. W odpowiedzi Kościół katolicki rozpoczął kontrreformację, czego skutkiem były reformy kościelne i aktywność zakonów, takich jak jezuici.

Renesans to również okres dynamicznego rozwoju nauki i sztuki. Wynalazki takie jak druk, odkrycia geograficzne i heliocentryzm zrewolucjonizowały sposób, w jaki ludzie postrzegali świat. Mecenat artystyczny przyczynił się do powstania takich dzieł jak "Mona Lisa" Leonarda da Vinci czy "Dawid" Michała Anioła. Architektura tego okresu nawiązywała do stylu antycznego, co ilustrują budowle takie jak bazylika św. Piotra w Watykanie.

W literaturze renesansu pojawiły się nowe wzorce osobowe: szlachcic-ziemianin (np. Rej, Kochanowski), szlachcic-obywatel, poeta doctus oraz szlachcic-dworzanin. Typowymi wartościami były wykształcenie, moralność oraz oddanie ojczyźnie.

Literatura renesansowa była także narzędziem służącym krajowi. Przełomowe traktaty, jak "O poprawie Rzeczypospolitej" Andrzeja Frycza-Modrzewskiego, analizowały kwestie polityczne, społeczne i moralne, ukazując potrzebę reformy w wielu dziedzinach życia.

Podsumowanie

Literatura jest nieustającym dialogiem z przeszłością, który nie tylko dokumentuje naszą historię, ale też kształtuje naszą teraźniejszość i przyszłość. Dlatego warto zagłębiać się w jej bogactwo, szukając w niej odpowiedzi na pytania, które dręczą nas od wieków, oraz inspiracji do rozwijania własnych myśli i działań.