Program pozytywizmu w "Nad Niemnem" i w "Lalce".

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.08.2024 o 16:15

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.08.2024 o 13:14

Program pozytywizmu jest fundamentalnym nurtem intelektualnym i literackim epoki, w której występuje reakcja na klęskę powstania styczniowego. Pozytywizmu opierał się na przekonaniu, że zamiast zrywów narodowych i walk zbrojnych, społeczeństwo powinno skupić się na pracy organicznej, edukacji i rozwoju gospodarczym. W literaturze polskiej epokę tę znakomicie ilustrują dzieła Elizy Orzeszkowej i Bolesława Prusa – „Nad Niemnem” i „Lalka”.

„Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej to powieść, która w pełni oddaje ducha pozytywistycznych ideałów. Autorka przedstawia tutaj wizję współpracy wszystkich warstw społecznych na rzecz wspólnego dobra. Kluczowym elementem powieści jest praca organiczna rozumiana jako wspólne działanie wszystkich członków społeczeństwa dla rozwoju gospodarczego i kulturalnego. Orzeszkowa pokazuje, że dbałość o ziemię, na której się żyje, jest podstawą do budowania silnego, zdrowego społeczeństwa.

Główną bohaterką powieści jest Justyna Orzelska, przedstawicielka zubożałej szlachty. Jej losy splatają się z losami Bohatyrowiczów, chłopskiej rodziny zamieszkującej nad Niemnem. Bohatyrowicze reprezentują warstwę chłopską, która z jednej strony jest przywiązana do tradycji, ale z drugiej strony jest otwarta na nowe formy pracy i współdziałania. Związek Justyny z Janem Bohatyrowiczem symbolizuje połączenie dążeń szlacheckich i chłopskich na rzecz wspólnego dobra, co jest esencją programu pozytywistycznego.

Orzeszkowa idealizuje pracę na roli jako podstawę życia społecznego i moralnego. Przez pryzmat działalności Bohatyrowiczów pokazuje, że praca rzetelna i sumienna prowadzi do postępu i rozwoju. Bliskość z naturą i odpowiedzialność za ziemię są kluczem do harmonii społecznej. Bohatyrowicze są dumni ze swego pochodzenia i tradycji, ale jednocześnie potrafią myśleć przyszłościowo – starają się wprowadzać nowoczesne metody uprawy ziemi, co idealnie wpisuje się w pozytywistyczny program pracy organicznej.

Podobne aspekty można zaobserwować w „Lalce” Bolesława Prusa, która jest swego rodzaju eposu miejskim, z akcją umiejscowioną w Warszawie końca XIX wieku. Powieść ta łączy w sobie elementy realistyczne i symboliczne, aby ukazać zjawiska społeczne i gospodarcze tamtego okresu. Głównym bohaterem jest Stanisław Wokulski, były powstaniec styczniowy, który po klęsce postanowił zająć się handlem i przemysłem.

Wokulski jest doskonałym przykładem pozytywistycznego bohatera – przedsiębiorczego, nowoczesnego, starającego się wprowadzać innowacje oraz poprawiać status quo społeczności wokół siebie. Jego kariera handlowa, a później przemysłowa, ukazuje, że poprzez ciężką pracę i determinację można osiągnąć sukces i zasłużyć na szacunek.

Wokulski angażuje się także w działalność filantropijną, pomagając ubogim i potrzebującym. Jest to element idei pracy u podstaw – jednej z filarów pozytywizmu – która polega na podnoszeniu poziomu życia najbiedniejszych warstw poprzez edukację i poprawę warunków bytowych. Prus ukazuje w „Lalce”, że tylko harmonijna współpraca wszystkich klas społecznych może doprowadzić do realnych zmian w społeczeństwie.

Jednakże, warto zauważyć, że choć Wokulski odnosi sukcesy na polu economicznym, to jego życie osobiste jest pełne rozczarowań. Miłość do Izabeli Łęckiej, przedstawicielki zdeklasowanej szlachty, kończy się niepowodzeniem, co symbolizuje utratę złudzeń związanych z możliwością szybkiej poprawy stosunków społecznych. Wokulski staje przed dylematem, czy zrezygnować z indywidualnych ambicji na rzecz bardziej prozaicznej, ale realnej pracy dla dobra ogółu.

W obydwu powieściach – „Nad Niemnem” i „Lalka” – znajdziemy wyraźne nawiązania do programu pozytywizmu: praca organiczna, praca u podstaw, odpowiedzialność za wspólnotę oraz dążenie do postępu społecznego i gospodarczego. Jednakże, podczas gdy „Nad Niemnem” przemawia językiem idealizmu w kontekście wiejskim, „Lalka” ukazuje bardziej realistyczny i skomplikowany obraz miasta i wyzwań współczesnej urbanizacji.

Oba dzieła ukazują, że ideały pozytywizmu, mimo różnej scenerii, mają wspólny mianownik: są wyrazem troski o rozwój społeczny i gospodarczy narodu, który po tragedii powstania styczniowego szukał nowych dróg do odbudowy i przyszłości.