Literatura w służbie wielkich idei. Przedstaw zjawisko w odniesieniu do wybranych dzieł literackich epoki Młodej Polski

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.08.2024 o 13:13

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.08.2024 o 12:27

Epoka Młodej Polski to czas szczególny w historii polskiej literatury, który przypada na lata 1890-1918. Był to okres dynamicznych przemian zarówno kulturowo-społecznych, jak i politycznych. Polska, ciągle podzielona pomiędzy trzy różne państwa zaborcze – Rosję, Prusy i Austrię – zmagała się z brakiem własnej państwowości, co skutkowało intensywnym poszukiwaniem tożsamości narodowej. Literaci tamtego okresu, nawiązując do tradycji romantycznej, dążyli do podtrzymania ducha narodowego i walki o niepodległość. Choć czasami mieli różne sposoby na osiągnięcie tego celu, łączyła ich wspólna idea – pobudzenie społeczeństwa do działania i refleksji nad swoją sytuacją.

Stanisław Wyspiański i Stefan Żeromski są kluczowymi postaciami literatury Młodej Polski. Ich twórczość, oparta na głębokiej analizie sytuacji Polski oraz nawiązująca do idei romantycznych, pełniła funkcję budzenia świadomości narodowej i krytyki ówczesnych realiów społecznych. Podejmując tematykę narodową, przekształcali ją, aby dostosować do bieżących problemów i wyzwań, z jakimi zmagało się społeczeństwo.

Teza tego wypracowania zakłada, że literatura Młodej Polski, przyjmując romantyczne motywy, przekształcała je, by odpowiadać na aktualne potrzeby narodu w sytuacji zaborczej niewoli i marazmu społecznego. Dzieła Wyspiańskiego i Żeromskiego ukazują, jak twórczość literacka może pełnić rolę katalizatora zmian społecznych i narodowych.

Stanisław Wyspiański

Znaczenie twórczości Wyspiańskiego

"Wesele" to jedno z najwybitniejszych dzieł Wyspiańskiego, które nie tylko przyniosło mu literacką chwałę, ale także na stałe wpisało się w kanon literatury polskiej. Poprzez swoje dramaty, Wyspiański stawiał maksymalistyczne wymagania wobec Polaków, apelując o jedność, aktywność i zaangażowanie w sprawy narodowe. Jego twórczość była głęboko symboliczną i krytyczną, co sprawiało, że docierała do szerokiego grona odbiorców, dając im do myślenia.

Analiza "Wesela"

Akcja "Wesela" opiera się na autentycznym wydarzeniu – ślubie poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną, który odbył się w podkrakowskiej wsi Bronowice w 1900 roku. Wyspiański, będący uczestnikiem tego wydarzenia, dostrzegł w nim doskonały materiał do ukazania kondycji polskiego społeczeństwa. Symboliczne znaczenie wesela – jako próby zjednoczenia różnych warstw społecznych – stało się punktem wyjścia do rozważań na temat możliwości współpracy między inteligencją a chłopstwem w dążeniu do odzyskania niepodległości.

"Główne motywy i symbole"

Dramat "Wesele" jest pełen symboli, które ukazują różne aspekty polskiej rzeczywistości. Taniec Chochoła, symbolizujący niespełnione nadzieje i marazm narodowy, jest jednym z najbardziej znanych motywów. Chochoł, jako postać wyłaniająca się z rzeczywistości snu, reprezentuje bierność i niemożność działania, co w kontekście słabości narodowej jest bardzo wymowne.

Złoty róg, symbol szansy na odrodzenie i walkę, to kolejny ważny motyw. Jego zgubienie przez Jaśka, przez nieuwagę i niedbałość, jest metaforą zmarnowania potencjalnej szansy na walkę o wolność. Jasiek, który ma zagrać na rogu, zgubił go, co pokazuje nie tylko jego osobistą niezdolność do odpowiedzialności, ale też szerszą niezdolność całego społeczeństwa do wspólnego działania.

"Konflikty społeczne"

"Wesele" ukazuje także głębokie konflikty społeczne, które były obecne w ówczesnej Polsce. Spotkanie różnych klas społecznych – inteligencji i chłopstwa – jest pełne wzajemnego niezrozumienia i braku jedności w dążeniu do wspólnych celów. Inteligencja, na czele z postacią Dziennikarza, jest przedstawiona jako klasa wykształcona, lecz oderwana od realiów życia chłopskiego. Z kolei chłopi, tacy jak Gospodarz, mają własne ambicje i marzenia, ale brakuje im świadomości narodowej i zdolności do zorganizowanego działania na większą skalę.

"Krytyka narodowych mitów"

Wyspiański w "Weselu" krytykuje postawę społeczeństwa, które żyje mitami, ale nie jest zdolne do rzeczywistego działania. Mit o jedności narodowej, obudowany romantycznym marzeniem o odrodzeniu Polski, zostaje skonfrontowany z brutalną rzeczywistością, która pokazuje, że sama wola nie wystarczy – potrzebne są konkretne działania i wzajemne zrozumienie. Wyspiański pokazuje, że romantyczne ideały, choć piękne, jeśli pozostaną tylko na papierze, nie przyniosą upragnionej niepodległości.

Stefan Żeromski

Znaczenie twórczości Żeromskiego

Analiza "Rozdziobią nas kruki, wrony"

Opowiadanie "Rozdziobią nas kruki, wrony" jest jednym z najbardziej wstrząsających dzieł Żeromskiego. Autor ukazuje w nim losy uczestników powstania styczniowego – jednego z kluczowych wydarzeń w historii walk o niepodległość Polski. Poprzez losy bohatera, Andrzeja Boryckiego, znanego także jako Szymon Wnrych, Żeromski przedstawia tragizm i brutalność walki z zaborcami.

"Analiza bohatera"

Winrych to postać wyjątkowa – nie jest romantycznym bohaterem ani człowiekiem o wyjątkowych talentach czy zdolnościach. Jest przeciętnym człowiekiem, przedstawicielem zwykłych ludzi, którzy oddawali życie za sprawę narodową, nie będąc świadomymi bohaterami historii. Jego zziębnięcie, zmęczenie i brutalna śmierć ukazują okrutną rzeczywistość walk powstańczych. Postać Winrycha staje się symbolem tych, którzy walczyli i zginęli bezimiennie, nie otrzymując nigdy uznania ani pomnika.

"Krytyka bierności chłopstwa"

Żeromski surowo krytykuje bierność chłopstwa, które w jego opinii było jedną z przyczyn porażki powstania styczniowego. W opowiadaniu nie brak jest przygnębiających obrazów zaniedbania i obojętności ze strony chłopów, którzy nie tylko nie pomagają powstańcom, ale wręcz wydają ich w ręce wroga. Żeromski podkreśla przy tym także zaniedbanie spraw chłopskich przez wyższe warstwy społeczne, które nie potrafiły dostrzec w chłopach potencjalnych sojuszników w walce o niepodległość.

"Naturalistyczne i symboliczne chwyty"

W opowiadaniu "Rozdziobią nas kruki, wrony" Żeromski stosuje naturalistyczne opisy brutalności, śmierci i żerowania ptaków na ciałach poległych, co ma na celu poruszenie odbiorcy i ukazanie okrucieństwa rzeczywistości. Scena, w której nad ciałem Winrycha krążą kruki i wrony, żerując na nim, jest symbolicznym przedstawieniem rozdzierania narodu przez wrogów zewnętrznych i wewnętrznych. Ptaków nie interesuje los człowieka – znęcają się nad nim, wykorzystując jego bezbronność. To brutalne zobrazowanie pokazuje, że bez jedności i współpracy społeczeństwo zostanie zniszczone przez zewnętrzne siły.

Konkluzja

Oba podejścia, choć różne w formie – dramat i opowiadanie – miały na celu pobudzenie społeczeństwa do refleksji nad jego kondycją i zachęcanie do aktywnego działania. Wyspiański, prowadząc dialog z tradycją romantyczną, i Żeromski, łącząc idee romantyczne z pozytywistycznymi, ukazywali, że literatura może pełnić funkcję służby wielkim ideom, jednocześnie krytykując i inspirując swoje społeczeństwo.

Wpływ tych dzieł na współczesnych odbiorców był znaczący, kształtując postawy patriotyczne i pozostawiając trwały ślad w świadomości narodowej. Przesłanie obu autorów jest jasne – jedność i aktywność społeczna są kluczowe w walce o niepodległość i lepszą przyszłość narodu. Obecnie ich twórczość nadal inspiruje i przypomina o wartościach, które są niezmienne w dążeniu do wolności i sprawiedliwości społecznej.