Rozważania dotyczące despotyzmu – literatura polskiego romantyzmu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.08.2024 o 22:06

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.08.2024 o 21:37

Despotyzm to forma władzy absolutnej, w której jednostka bądź grupa rządząca skupia w swoich rękach pełnię władzy, zwykle przy całkowitym ignorowaniu woli i dobra obywateli. Tyrani, jako osoby pozbawione skrupułów, narzucają swoją wolę i represjonują wszelkie przejawy sprzeciwu, niszcząc każdy przejaw wolności oraz aspiracji jednostek i społeczeństwa. Despotyzm charakteryzuje się brakiem dialogu, represjami, prześladowaniami i brutalnością w egzekwowaniu posłuszeństwa.

Polski romantyzm, jako epoka literacka, przeciwstawiał się despotyzmowi, głównie w kontekście narodowowyzwoleńczych dążeń Polaków, którzy przez długie lata walczyli z zaborami i tyranią obcych mocarstw. Okres ten był przepełniony walką o wolność, co wyraźnie widać w literaturze tego czasu. Głównym tłem historycznym były rozbiory Polski, powstanie listopadowe w 1830 roku oraz kampania literatów, którzy używali swoich dzieł jako narzędzi oporu wobec despotycznej władzy.

Jednym z najważniejszych utworów polskiego romantyzmu z tej perspektywy jest "III część Dziadów" Adama Mickiewicza. "Dziady drezdeńskie", bo tak również jest nazywane to dzieło, powstały w Dreźnie na początku XIX wieku. Mickiewicz napisał tę część "Dziadów" z potrzeby wyrażenia swojego smutku z powodu nieuczestniczenia w walce narodowowyzwoleńczej, ale także jako próbę rehabilitacji swojej postawy wobec rodzimej rzeczywistości. Utwór stał się swoistym manifestem przeciwko despotyzmowi i opowieścią o polskim patriotyzmie.

Rozwinięcie

Aleksander I, car Rosji, ukazany jest w utworze Mickiewicza jako despotyczny władca, którego polityka niszczy narodowe aspiracje Polaków. Okrutna polityka cara wobec narodu polskiego obejmuje brak dialogu, represje i prześladowania. Car ukazany przez Mickiewicza jest pozbawionym jakichkolwiek moralnych skrupułów tyranem, który dąży do całkowitego podporządkowania sobie podbitych narodów.

W utworze widać wyraźny kontrast między patriotyzmem polskim a tyranią rosyjską. Mickiewicz w "III części Dziadów" przedstawia nie tylko surową krytykę samego despotyzmu, ale również portrety postaw ludzkich wobec tej opresji.

Postawy wobec despotyzmu w utworze:

1. Podporządkowanie:

Najlepszym przykładem podporządkowania jest scena "Sen senatora" dotycząca Nowosilcowa, który w śnie doświadcza swojego wewnętrznego konfliktu. Wizjonerska scena snu ukazuje wewnętrzne przeżycia psychiczne senatora: najpierw egoistyczną troskę o uznanie i władzę, a następnie alienację i kary, które odzwierciedlają próchnienie jego moralności. Postać Nowosilcowa w "Dziadach" symbolizuje tragiczne skutki poddania się despotyzmowi i utraty własnej duszy w imię fałszywej potęgi i wymuszonych korzyści.

2. Obojętność:

Jednym z najsilniejszych obrazów obojętności wobec despotyzmu jest scena "Salon warszawski". Mickiewicz dzieli uczestników salonu na dwie grupy: towarzystwo stojące przy drzwiach (patrioci) i towarzystwo stolikowe (optymiści lawiranccy). Pierwsza grupa jest pełna patriotów, którzy są świadomi sytuacji narodowej i dążą do walki o wolność. Druga grupa to osoby lawirujące, które starają się maksymalnie odsunąć od wszelkiego zaangażowania politycznego, ignorując prześladowania i działania despotycznej władzy. Mickiewicz wskazuje na niszczący wpływ takiej postawy obojętności, która nie tylko paraliżuje działania wszystkich patriotów, ale i wzmacnia władzę tyrana.

3. Sprzeciw:

W "Scenie więziennej" młodzi romantycy ukazani są jako symbol odważnego buntu przeciwko tyranii. Ich postawy pełne są namiętności i poświęcenia dla sprawy narodowej. Szczególnie wyróżnia się Konrad, figura buntu i niezgody na los swojego narodu. Konrad pragnie przewodzić swojemu narodowi i poświęcić się dla jego wolności. Jego monolog w Wielkiej Improwizacji jest wyrazem bezgranicznej miłości do ojczyzny i jednoczesnego gniewu przeciwko Boga, który dopuszcza tyle cierpienia. Z kolei ks. Piotr, inna ważna postać z "Dziadów", stanowi kontrast wobec Konrada. Jest symbolem pokory chrześcijańskiej i nadziei na zwycięstwo miarą cierpliwości i wiary. Ks. Piotr zobowiązuje się nie tylko do modlitwy, ale również do czynnej pomocy, co podkreśla różnorodność reakcji wobec despotyzmu.

Przykłady tyranii:

W "Przeglądzie wojska" Mickiewicz przedstawia okrutny obraz rosyjskiego żołnierza, narzucające bezwzględność i dyscyplinę. Ta scena, mimo że krótka, jest potężnym symbolem tyranii, gdzie strach jest narzędziem władzy. Żołnierze, pełni przerażenia przed carem, pokazują, jak despotyzm degradujące ludzi do roli narzędzi bez własnej woli. Mickiewicz za pomocą tej sceny ukazuje, jak tyrania znieczula na ludzkie cierpienie i jak niszczy osobowość oraz godność człowieka.

Zakończenie

Zasadniczymi wartościami w społeczeństwie, przeciwnymi despotyzmowi, są poczucie wspólnoty, równości, braterstwa, honoru i współczucia. Budowanie społeczeństwa opartego na tych fundamentach jest jedyną drogą do trwałego i prawdziwego szczęścia narodu. Literatura romantyczna przypomina nam, że solidarna walka i niewzruszone trwanie przy ideałach dobra, honoru i miłości do ojczyzny mogą pokonać największe tyranie.

Walka o wolność i wartości narodowe jest kluczem do pamięci potomnych i prawdziwego patriotyzmu. Despotyzm, mimo że straszny, może być zwalczony przez solidarną walkę i niewzruszone wartości. Mickiewicz w "III części Dziadów" dał wyraz nie tylko gniewu i buntu wobec despotyzmu, ale także niezachwianej nadziei na zwycięstwo dobra nad złem.