"Powrót posła" - komedia polityczna i obyczajowa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.08.2024 o 19:02

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.08.2024 o 18:22

#

"Powrót posła" to utwór literacki autorstwa Juliana Ursyna Niemcewicza, który ukazał się po raz pierwszy w 1790 roku. Jest on klasyfikowany jako komedia, łącząca w sobie cechy zarówno polityczne, jak i obyczajowe. Jego premiera miała miejsce w okresie, gdy Polska przechodziła przez jedno z najważniejszych momentów w swojej historii – Sejm Wielki, który odbywał się w latach 1788–1792, i uchwalenie nowoczesnej Konstytucji 3 maja 1791 roku. "Powrót posła" pełnił w tym kontekście rolę zarówno krytycznej, jak i edukacyjnej satyry, mającej na celu wpływanie na społeczeństwo polskie, w szczególności na arystokrację i szlachtę, z myślą o potrzebie i konieczności wprowadzania reform.

Celem utworu była próba przemówienia do rozsądku polskiemu społeczeństwu i szlachcie, poprzez ośmieszanie konserwatywnych postaw oraz ukazanie konieczności i korzyści związanych z reformami. Niemcewicz wykorzystywał groteskę, ironię i kpiący ton, aby podkreślić zacofanie i niedostatki myślowe konserwatystów, a równocześnie ukazywał pozytywne aspekty zmian i nowoczesnych rozwiązań społecznych i politycznych.

Rozwinięcie

"Powrót posła" powstał w czasie, gdy Polska potrzebowała głębokich reform, aby przetrwać jako suwerenne państwo. Przed uchwaleniem Konstytucji 3 maja Rzeczpospolita Obojga Narodów borykała się z wieloma problemami: słabą władzą centralną, rozdrobnioną i nieskuteczną administracją, oraz wewnętrznym nieładem politycznym spowodowanym nadużywaniem liberum veto, które paraliżowało obrady sejmowe.

Prace Sejmu Wielkiego nad reformami były przełomowym momentem w dziejach Polski. Posłowie, tacy jak Hugo Kołłątaj, Stanisław Małachowski i Ignacy Potocki, zrozumieli, że aby ratować kraj przed upadkiem, niezbędne są głębokie zmiany polityczne i społeczne. Konserwatyści jednak stanowili dużą przeszkodę w realizacji tych planów. "Powrót posła" świetnie obrazuje tę walkę ideologiczną pomiędzy zwolennikami reform a obrońcami starego porządku.

Charakterystyka polityczna

W utworze Juliana Ursyna Niemcewicza kluczową rolę odgrywają postacie reprezentujące różne podejścia do polityki i reform.

Starosta Gadulski to postać konserwatysty, który jest dumny z przeszłości i uporczywie broni dawnego systemu politycznego, w tym liberum veto. Jego postać jest przykładem zacofanego szlachcica, który nie dostrzega potrzeb współczesnego świata i trzyma się kurczowo dawnych tradycji.

Podkomorzy reprezentuje przeciwną stronę barykady – reformatorską. Jest patriotą, dbającym o dobro swoich poddanych, gotowym do poświęceń na rzecz ojczyzny. Jego postawa jest nacechowana pragmatyzmem i troską o przyszłość Polski.

Walery, jako młody przedstawiciel nowego pokolenia, uosabia uczciwość, pracowitość i zaangażowanie w sprawy kraju. Jego postać również staje w opozycji do konserwatywnych tradycji, ukazując nowoczesne podejście do polityki.

Niemcewicz, poprzez kpinę i ironię, niezwykle skutecznie ośmiesza konserwatystów. Przykłady wypowiedzi Starosty Gadulskiego o czasach Sasów i wolnej elekcji pokazują jego brak nowoczesnych i realistycznych poglądów. Jego przywiązanie do liberum veto jest ukazane jako absurdalne i szkodliwe dla państwa, będące "źrenicą wolności", ale w rzeczywistości stanowiące przyczynę paraliżu politycznego kraju.

Konfrontacja programów politycznych

Poprzez "Powrót posła", Niemcewicz ukazuje wyraźną konfrontację programów politycznych reformistów i konserwatystów.

Program reformistów obejmował szereg niezbędnych zmian: likwidację wolnej elekcji i wzmocnienie władzy króla, zniesienie liberum veto, zawarcie sojuszu z Prusami, wzmocnienie władzy ustawodawczej sejmu, uwłaszczenie chłopów, oraz reformę oświaty, mającą na celu wychowanie młodzieży na patriotów.

Z kolei konserwatyści obstawali przy obronie starego porządku, przywiązaniu do tradycji szlacheckiej i opórze wobec reform politycznych i społecznych. Ich program był nacechowany niechęcią do jakichkolwiek zmian, co Niemcewicz ukazuje jako główną przeszkodę w rozwoju i odbudowie kraju.

Komedia obyczajowa

"Powrót posła" to także komedia obyczajowa, która poprzez wyraziste przedstawienie postaci i zwyczajów ukazuje społeczne problemy tamtych czasów.

Starosta Gadulski, skupiony tylko na finansach, pokazuje w sposób karykaturalny brak troski o najbliższe osoby i o dobro wspólne. Starościna, kosmopolitka, zakochana we francuszczyźnie, gardzi polskimi zwyczajami i obyczajami, co jest krytyką zapatrzenia na obce wzorce kosztem rodzimych wartości.

Wątek Szarmanckiego, który trwoni majątek na podróże i poszukiwanie bogatej żony, również służy ukazaniu degrengolady moralnej pewnych kręgów szlachty.

Niemcewicz, używając typowych nazwisk, takich jak Gadulski czy Szarmancki, kontynuuje tradycję molierowską, gdzie nazwiska odzwierciedlają charaktery bohaterów, co dodaje komediowego efektu.

Podkomorzy, jako wzór wzorowego ojca, obywatela i patrioty, jest przeciwieństwem Gadulskiego i jego towarzyszy. Jego dbałość o uwłaszczenie chłopów przedstawia go jako osobę, która rzeczywiście troszczy się o dobro swojego kraju i poddanych, co podkreśla dydaktyczny charakter utworu.

Dydaktyczny charakter utworu

Niemcewicz w "Powrocie posła" stara się przekonywać, że postawa konserwatystów jest szkodliwa dla kraju. Wyśmiewając ich zacofanie i opór wobec reform, pokazuje, że potrzebne są nowe, nowoczesne podejścia. Potrzeba wychowania młodzieży na patriotów jest jednym z głównych wątków utworu, co ma na celu kształtowanie przyszłych postaw obywatelskich.

Oświetlenie nowoczesnych podejść do polityki i reform społecznych ukazuje, jak ważne jest adaptowanie się do zmieniających się realiów dla dobra ojczyzny. "Powrót posła" niesie zatem przesłanie o konieczności edukacji społeczeństwa i wychowania nowego, świadomego pokolenia, zdolnego do podejmowania odpowiedzialnych decyzji na rzecz kraju.

Zakończenie

Znaczenie "Powrotu posła" jest dwojakie: jako dzieło literackie oferuje wnikliwą satyrę, a jako narzędzie propagandy reformatorskiej staje się nośnikiem idei niezbędnych reform politycznych i społecznych. Dzięki niemu możemy lepiej zrozumieć historyczne realia oświeceniowej Polski i nauki płynące z tej epoki.

Refleksje nad utworem pozwalają nam też dostrzec, że problemy poruszone przez Niemcewicza, takie jak konserwatyzm i opór wobec zmian, są aktualne także dziś. "Powrót posła" przypomina, jak ważne jest krytyczne spojrzenie na tradycję i otwartość na potrzebę reform, aby móc budować lepszą przyszłość.