Antyk i Biblia – opracowanie zagadnień maturalnych

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.08.2024 o 10:00

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.08.2024 o 9:38

#

Kiedy myślimy o fundamentach kultury europejskiej, natychmiast przychodzą na myśl dwie podstawowe tradycje: antyczna i biblijna. Kultura antyczna, obejmująca głównie osiągnięcia Greków i Rzymian, miała kolosalny wpływ na rozwój literatury, filozofii, sztuki i nauki. To właśnie tam kształtowały się zasady dramatu, powstawały epickie eposy oraz nowatorskie formy literackie. Biblia, będąca zbiorem świętych tekstów judaizmu i chrześcijaństwa, odgrywa fundamentową rolę w kształtowaniu moralności i kultury zachodniej. Jej opowieści, mądrości oraz zasady etyczne stanowią niewyczerpane źródło inspiracji dla literatury, sztuki i filozofii. Zasady dramatu antycznego, podobnie jak biblijne opowieści, do dziś są aktualne i znajdują odzwierciedlenie w dziełach wielu twórców.

Rozwinięcie

I. Cechy dramatu antycznego na przykładzie "Antygony" Sofoklesa

Dramaty antyczne, takie jak "Antygona" Sofoklesa, charakteryzują się ścisłym przestrzeganiem zasady trzech jedności. Jedność czasu zakłada, że cała akcja dramatu rozgrywa się w czasie jednej doby, co pozwala na zachowanie intensywności i ciągłości wydarzeń. W "Antygonie" dramat rozgrywa się w jednym dniu, co potęguje napięcie i prowadzi do gwałtownych kulminacji. Jedność miejsca oznacza, że akcja odbywa się w jednym, stałym miejscu - w przypadku tego dramatu jest to plac przed pałacem kreteńskim. Jedność akcji oznacza, że dramat skupia się wokół jednego głównego wątku - w tym przypadku jest nim zakaz pochowania Polinejkesa, co stanowi oś wszystkich konfliktów i wyborów moralnych bohaterów.

Chór:

W dramacie antycznym nadrzędną rolę pełni chór, który działa jako narrator, komentator oraz medium między aktorami a widownią. W "Antygonie" chór wprowadza na scenę bohaterów, objaśnia kontekst wydarzeń oraz wyraża zbiorową mądrość i emocje ludu Teb. Chór stanowi także głos sumienia społeczności, często wyrażając wątpliwości i dylematy moralne, które pogłębiają konflikt tragiczny.

Zasada decorum:

Zasada decorum w dramatach antycznych polega na dopasowaniu stylu do tematu. W przypadku tragedii, jak "Antygona", styl jest wyniosły i podniosły. Tematy poważne, dotyczące życia i śmierci, obowiązują wysokie formy wyrazu. Nie ma tu miejsca na elementy komiczne, co sprawia, że dramaty te są pełne patosu i dostojeństwa.

Niepokazywanie śmierci na scenie:

W antycznych dramatach śmierć i przemoc nie są pokazywane bezpośrednio na scenie. Zamiast tego, informacja o tych wydarzeniach jest przekazywana przez posłańców. W "Antygonie" scena samobójstwa Antygony, Haimona i Eurydyki nie jest przedstawiona bezpośrednio; posłańcy relacjonują te tragiczne wydarzenia, co potęguje ich dramatyczny efekt poprzez wyobraźnię widza.

Zasada jedności estetyki:

Dramaty antyczne przestrzegają zasady jedności estetyki, co oznacza, że nie mieszają one elementów tragicznych z komicznymi w ramach tego samego utworu. W "Antygonie" cały dramat utrzymany jest w jednolitym, poważnym tonie, co podkreśla jego dramatyczność i wagę moralnych dylematów prezentowanych w utworze.

Brak scen zbiorowych:

W dramatach antycznych na scenie przebywają zwykle maksymalnie trzy osoby jednocześnie, co jest widoczne w “Antygonie”. Ta ograniczona liczba postaci na scenie pozwala na dogłębną eksplorację ich psychologii oraz intensyfikuje relacje międzyludzkie, skupiając uwagę widza na konflikcie i emocjach bohaterów.

Zasada niezmienności charakterów postaci:

Bohaterowie dramatu antycznego są przedstawiani w sposób stały; ich charaktery nie ulegają przemianom w trakcie wydarzeń. W "Antygonie" Antygona od początku do końca pozostaje nieugiętą osobą, gotową do poświęcenia dla swoich zasad, podczas gdy Kreon trwa w swojej autorytarnej postawie aż do momentu tragicznego finału. Taka niezmienność postaci podkreśla ich tragiczne losy i uniwersalne ludzkie dylematy.

Tytułowanie utworu imieniem głównego bohatera:

Nadawanie tytułowi imienia głównego bohatera jest typowe dla dramatów antycznych. Tytuł "Antygona" wskazuje na centralną postać dramatu, wokół której koncentrują się wszystkie kluczowe wydarzenia i konflikty, co pozwala widzowi na natychmiastowe zidentyfikowanie głównej osi fabuły.

Katharsis:

Katharsis, czyli emocjonalne oczyszczenie, to kluczowy element dramatu antycznego. Poprzez przeżywanie losów bohaterów, widz doznaje oczyszczenia z emocji takich jak litość i strach. W "Antygonie" katharsis osiągane jest poprzez głębokie przeżywanie tragedii bohaterów i ich nieuchronnej klęski, co prowadzi do refleksji nad ludzką kondycją i etyką.

Konflikt tragiczny:

W "Antygonie" konflikt tragiczny jest centralnym elementem fabuły. Polega on na wyborze między dwoma równorzędnymi wartościami moralnymi, gdzie każdy wybór prowadzi do nieszczęścia. Antygona stoi przed wyborem między posłuszeństwem boskiemu prawu a lojalnością wobec króla Kreona, a jej decyzja prowadzi ją do tragicznego końca.

II. Wyjaśnienie pojęć: tragizm i konflikt tragiczny na przykładzie "Antygony" Sofoklesa

Tragizm definiuje się jako nieuniknioną klęskę bohatera wynikającą z jego losu i fatum. W "Antygonie" tragizm jest widoczny w postaci głównej bohaterki, której los naznaczony jest przez klątwę rodu Labdakidów. Antygona, mimo pełnej siły i przekonania, że postępuje słusznie, nie może uniknąć tragicznego końca, skazując siebie na śmierć poprzez decyzje wierne jej moralnym zasadom.

Konflikt tragiczny:

Konflikt tragiczny to starcie między wartościami, które są równie ważne, a każdy wybór prowadzi do klęski. W "Antygonie" ten konflikt wyrażony jest przez dążenie Antygony do pochowania brata zgodnie z boskim prawem kontra posłuszeństwo wobec zakazów Kreona. Oba wybory są moralnie uzasadnione, jednakże każdy prowadzi do tragedii - śmierć Antygony i osamotnienie Kreona.

III. Znaczenia mitów: mit o Prometeuszu, mit o Dedalu i Ikarze, mit o Syzyfie

Mit o Prometeuszu mówi o stworzeniu człowieka i darze ognia, który został skradziony przez tytana i przekazany ludziom. Za ten akt Prometeusz został srogo ukarany przez Zeusa. Prometeizm to poświęcenie dla ludzkości i bunt przeciwko bogom, co ilustruje motyw wiecznego poświęcenia i walki z przeznaczeniem.

Mit o Dedalu i Ikarze:

Mit o Dedalu i Ikarze to opowieść o dążeniu do wolności, symbolizowanej przez lot. Dedal, symbolizujący rozsądek, tworzy skrzydła, które umożliwiają ucieczkę z Krety. Jego syn Ikar, nie posłuchawszy rad ojca, unosi się zbyt wysoko i ginie. Mit ten symbolizuje młodzieńczą nierozwagę i tragiczne konsekwencje nieumiarkowanej ambicji.

Mit o Syzyfie:

Mit o Syzyfie opowiada o królu, który oszukał bogów i za karę został zmuszony do wiecznego wtaczania głazu na szczyt góry, który zawsze spadał na dół. Syzyfowa praca to praca bezowocna, bez końca, symbolizująca daremne ludzkie wysiłki w obliczu nieuchronnego losu.

IV. Pojęcia: topos i archetyp

Topos to stały motyw literacki i kulturowy, który pojawia się w różnych epokach i dziełach. Przykładami są: tułaczka, Arkadia - utopie szczęśliwego życia, cykliczność pór roku symbolizująca powtarzalność i odnowienie życia.

Archetyp:

Archetyp to pradawne wzorce zachowań lub postaci, które są uniwersalne i obecne w różnych kulturach. Przykłady archetypów to czułość matki, reprezentowana przez Demeter, czy marzycielski duch i nierozwaga, symbolizowane przez Ikar.

V. Eposy Homera: "Iliada" i "Odyseja"

Homer żył prawdopodobnie na przełomie VIII i VII wieku p.n.e. Choć o jego życiu wiadomo niewiele, przypisuje się mu autorstwo dwóch największych eposów antycznych: "Iliady" i "Odysei". Istnieją spory co do rzeczywistego autorstwa tych dzieł, które mogłyby być efektem pracy grupy autorów.

Cechy eposu homeryckiego:

Epos homerycki składa się z wielu pieśni, z których każda zaczyna się inwokacją do muz. Eposy te są napisane heksametrem daktylicznym, charakteryzują się patetycznym językiem, narracja jest wszechobecna, a fabuła oparta na mitologii łączy świat bogów i ludzi. Eposy zawierają retardację dla podtrzymania napięcia, porównania homeryckie oraz epitetom homeryckie, które wzmacniają dynamikę opowieści.

"Iliada" i "Odyseja" - zarys fabuły i motywy:

"Iliada" opowiada o wojnie trojańskiej, sporze o Helenę, losach Achillesa i podstępie z koniem trojańskim. "Odyseja" to epicka opowieść o podróży Odyseusza, jego przygodach, powrocie do Itaki i pokonaniu zalotników, co symbolizuje wytrwałość i mądrość.

VI. Biblia: nazwa, powstanie i podział

Słowo "Biblia" pochodzi od greckiego "biblion", oznaczającego księgę. Biblia była tworzona na przestrzeni ponad tysiąca lat, od XVIII wieku p.n.e. do I wieku n.e. Powstała w trzech językach: hebrajskim, aramejskim i greckim.

Podział Biblii:

Biblia dzieli się na Stary i Nowy Testament. Stary Testament, składający się z 46 ksiąg, obejmuje Torę, Księgi Proroków, Pisma i apokryfy. Nowy Testament, zawierający 27 ksiąg, składa się z Ewangelii, Listów Apostolskich i Apokalipsy.

VII. Gatunki literackie w Biblii

Biblia zawiera różnorodne gatunki literackie: poemat epicki, saga rodowa, kronika i opowiadanie historyczne są obecne głównie w Starym Testamencie, szczególnie w Księgach Królewskich i Kronik.

Księgi dydaktyczne:

W Biblii znajdują się także księgi dydaktyczne, takie jak dialogi i monologi filozoficzne, przypowieści, psalmy, hymny i pieśni miłosne. Przykładami są Księga Mądrości i Księga Psalmów.

Księgi prorocze:

Księgi prorocze obejmują kazania, lamentacje, wyrocznie, listy i apokalipsę. Księgi proroków, takie jak Izajasza, Jeremiasza i Apokalipsa św. Jana, są kluczowymi przykładami tego typu literatury.

VIII. Problematyka Księgi Hioba

Księga Hioba traktuje o cierpieniu i niewinności. Hiob, mimo swojej prawości, doznaje wielu nieszczęść, co prowadzi do refleksji nad sensem cierpienia. Hiob jest przykładem pokory i wytrwałości w obliczu bólu, a jego historia stanowi kanwę do dyskusji o prawdziwej wierze i sprawiedliwości Boga.

IX. Przykłady późniejszych nawiązań do Biblii

Zakończenie