Niepokoje dręczące człowieka, któremu przyszło żyć w XX wieku.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.08.2024 o 16:57

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.08.2024 o 16:40

"Niepokoje dręczące człowieka, któremu przyszło żyć w XX wieku"

Literatura XX wieku jest zwierciadłem ludzkich trosk, marzeń i lęków, które pozwala nam lepiej zrozumieć samych siebie oraz naszą historię. W odróżnieniu od historycznych zapisów, literatura potrafi oddać nie tylko fakty, ale i emocje towarzyszące ludziom żyjącym w danej epoce. Dzięki temu staje się szczególnie cennym narzędziem do zrozumienia nie tylko wydarzeń, ale i reakcji i uczuć ludzi w nich uczestniczących. Analizując różnorodne utwory literackie, możemy lepiej zrozumieć dylematy moralne, ekstensywne wyzwania społeczne oraz indywidualne niepokoje, które definiowały życie w XX wieku.

W literaturze tego okresu, przenikający świat ludzi niepokój odnosi się nie tylko do bezpośrednich zagrożeń, takich jak wojny czy rewolucje, ale również do głębszych, egzystencjalnych lęków związanych z tożsamością, wartością jednostki i przyszłością. Przykładem tego są trzy znaczące polskie utwory: "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego, "Granica" Zofii Nałkowskiej, oraz "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. Każdy z tych utworów ukazując niepokoje i dylematy swoich bohaterów, odzwierciedla szersze problemy społeczne i moralne związane z danym okresem historycznym.

Rozwinięcie

1. "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego

Motyw szklanych domów, którym Cezary żyje, będąc jeszcze na emigracji, urasta do rangi symbolu wyidealizowanej wizji Polski jako miejsca nowoczesnego i sprawiedliwego. Jednak po powrocie do kraju młody bohater styka się z rzeczywistością mało romantyczną – nędzą robotników, korupcją oraz beznadziejnym egzystencją wsi. Obraz życia w majątku Hipolita Wielosławskiego ukazuje kontrast pomiędzy luksusem klas wyższych a ubóstwem wiejskim. Upadek ideałów młodego człowieka podczas wojny polsko-bolszewickiej, na której Baryka szybko orientuje się, że patriotyzm i heroizm niewiele znaczą w obliczu brutalności konfliktu, staje się kolejnym punktem zwrotnym w jego życiu.

Ten labirynt rozczarowań i goryczy prowadzi do wniosku, że ludzie w XX wieku, mimo wyzwolenia narodowego, borykali się z problemami społecznymi, walcząc z niesprawiedliwością i nierównościami klasowymi, które były tak głęboko zakorzenione, że żadne gwałtowne rewolucje nie mogły ich wyplenić.

2. "Granica" Zofii Nałkowskiej

Nałkowska przedstawia, jak wpływ środowiska oraz dziedziczone wzorce zachowań mogą kształtować jednostkę. Zenon, z której rodzina jest zubożałą szlachtą, pragnie się uwolnić od narzuconych mu w dzieciństwie wzorców i ideałów. Jednak jego romans z biedną Elżbietą oraz zamożną kobietą stają się symbolami jego wewnętrznej katastrofy i moralnej degeneracji.

Problem ten jest również związany z jego kariery politycznej i społecznej. Jako prezydent miasta, Zenon konfrontuje się z problemami korupcji, wpływami bogatych znajomych oraz własnymi niepowodzeniami w zarządzaniu miastem. Nieudane próby wprowadzania reform społecznych ukazują jego wewnętrzne konflikty i narastający niepokój, który kończy się tragicznym upadkiem zawodowym i osobistym.

Analiza "Granicy" pozwala nam zrozumieć, jak bardzo jednostkowe decyzje są związane z szerszymi problemami społecznymi i politycznymi. Życie Zenona staje się przestrogą przed moralnym zepsuciem wynikającym z dążenia do władzy i sukcesu.

3. "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza

Proces "upupienia", który przeżywa Józio, polega na nieustannym narzucaniu mu różnych ról i form, które ograniczają jego prawdziwą tożsamość. Wielopłaszczyznowa fabuła przedstawia środowiska szkolne, dom pensjonarki oraz dworek szlachecki jako miejsca, w których jednostka musi poddać się formom narzuconym przez społeczeństwo.

Gombrowicz ukazuje również próby Józia, aby uciec od tych narzuconych form. Walka o autonomię i wolność w świecie pełnym konformizmu i presji społecznej staje się metaforą walki jednostki o zachowanie swojego "ja" w obliczu społecznych oczekiwań.

Wnioski płynące z analizy "Ferdydurke" koncentrują się na lękach związanych z utratą indywidualności oraz na niemożliwości ucieczki od form: każdy, w mniejszym lub większym stopniu, podlega nieuchronnym normom społecznym.

Dalsze rozważania

4. Literatura okresu wojny i okupacji

Tadeusz Borowski w "Opowiadaniach obozowych", takich jak "U nas w Auschwitzu", pokazuje zasady przetrwania w obozie, gdzie cynizm staje się koniecznym narzędziem obrony. Równocześnie, przeżycia Borowskiego ukazują trudną walkę o zachowanie człowieczeństwa w nieludzkich warunkach; miłość i odruchy solidarności stają się jedynymi źródłami ocalałej godności.

Z kolei "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego opisuje życie w radzieckim obozie pracy i pokazuje przykłady ludzkiego buntu w obliczu opresji, mimo ogromnego ryzyka. Literatura tego okresu nie tylko dokumentuje fizyczne niepokoje, ale również dramatyczne zmagania z ludzką godnością, które przedstawiają fundamentalne pytania o sens życia i granice ludzkiej wytrzymałości.

5. Refleksje filozoficzne

Albert Camus w "Dżumie" z 1947 roku przedstawia epidemię jako metaforę zła, a ludzkie walki i wysiłki, aby stawić czoła przeciwnościom, ukazują godność człowieka w obliczu nieuchronnych klęsk. Mieszkańcy miasta, zmagając się z epidemią, doświadczają strachu przed nieznanym oraz próbują odnaleźć sens w absurdalnej sytuacji.

Zakończenie

Rola literatury nie ogranicza się jedynie do przedstawienia tych problemów; staje się ona przestrogą i refleksją dla współczesnych. Dylematy XX wieku, ukazane przez Żeromskiego, Nałkowską i Gombrowicza, wciąż mają aktualność, ponieważ odzwierciedlają uniwersalne problemy ludzkiego bytu, które są istotne także dzisiaj. Dzięki literaturze możemy nie tylko zrozumieć przeszłość, ale i wyciągnąć z niej lekcje na przyszłość, stosując je w kontekście współczesnych problemów egzystencjalnych.