„Jam jest dwór polski” – różne obrazy polskich dworów (na przykładzie utworów A. Mickiewicza, E. Orzeszkowej, S. Żeromskiego )

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 31.08.2024 o 14:52

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 31.08.2024 o 14:00

„Jam jest dwór polski” – różne obrazy polskich dworów (na przykładzie utworów A. Mickiewicza, E. Orzeszkowej, S. Żeromskiego)

I. Wstęp

Według Encyklopedii Staropolskiej typowy dwór to budowla o charakterystycznej architekturze. Często budowane z drewna, czasami murowane, miały formę prostokąta lub kwadratu, zazwyczaj były jedno- lub dwukondygnacyjne. Otoczenie dworu składało się z różnych budynków gospodarczych, takich jak stajnie i stodoły, oraz ogrodów czy parków, co tworzyło specyficzny mikroklimat życia na wsi.

Niniejsze wypracowanie podejmie analizę literackich obrazów polskich dworów na przykładzie trzech klasycznych dzieł literackich: "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej oraz "Przedwiośnia" Stefana Żeromskiego.

II. Przedstawienie prac

III. Główna część

A. Dwór w Soplicowie – Adam Mickiewicz, "Pan Tadeusz"

Soplicowo, opisywane przez Mickiewicza, to obraz niemal idylliczny. W wersetach "Wśród takich pól przed laty..." maluje się obraz przestrzeni harmonijnej, pełnej sielankowego spokoju. Dwór jawi się jako oaza tradycyjnych wartości, gdzie wszystko ma swoje miejsce i czas. Rytmiczność przyrody i działań codziennych tworzy obraz miejsce niemal arkadyjskiego.

2. Kontekst historyczny i biograficzny

Adam Mickiewicz pisał "Pana Tadeusza" na emigracji, co wpływa na znaczenie tęsknoty za ojczyzną w tej epopei. Soplicowo staje się symbolem straconego raju, próbą zjednoczenia Polaków w dziele literackim, by zanurzyć ich w nostalgii za krajem. Dwór jest metaforą jedności narodowej, niemal mitycznym miejscem polskości.

3. Symbolika Soplicowa

W "Panu Tadeuszu" dwór pełni funkcję centrum polskości – to tutaj znajdują się portrety narodowych bohaterów, tu gra Mazurek Dąbrowskiego, a rodowy serwis podkreśla szlacheckość Sopliców. Przyroda, nieodłącznie związana z życiem dworu, sprawia, że życie w Soplicowie podporządkowane jest jej rytmowi.

4. Rytm życia w Soplicowie

Codzienne życie w Soplicowie regulowane jest przez rytm natury. Posiłki, rozmowy, ceremonie towarzyszące, przechadzki – wszystko to odbywa się w zgodzie z porami dnia i roku. Ta sielskość ukazuje nie tylko piękno przyrody, ale także porządek społeczny, w którym każdy zna swoje miejsce.

5. Przykłady staropolskich tradycji

W Soplicowie kultywowane są staropolskie tradycje jak grzybobranie, polowania czy wspólne spacery. Dzieła Mickiewicza przypominają o tych obyczajach i ich znaczeniu dla polskiej tożsamości, stanowiąc hołd dla minionych czasów.

B. Realistyczna wizja dworu w Korczynie – Eliza Orzeszkowa, "Nad Niemnem"

Korczyn to jeden z "tych starych, szlacheckich dworów..." – niewielki i skromny, choć wewnątrz zwraca uwagę na przestronność i funkcjonalność pomieszczeń. Opis tego dworu wyłania się z realistycznych potocznych relacji o jego stanie i wyglądzie.

2. Opis przyrody wokół Korczyna

Orzeszkowa szczegółowo opisuje otoczenie Korczyna: "W Korczyńskim dworze na rozległym trawniku...", przedstawia dwór tonący w zieleni, symbolizującej bliskość natury i człowieka.

3. Wpływ historii na dwór Korczyńskich

Korczyn, tak jak wiele polskich dworów, odczuł skutki powstania styczniowego. Mimo zachodzących zmian, właściciele dbają o utrzymanie ładu i porządku, co odzwierciedla ich troskę o zachowanie dziedzictwa mimo trudności.

4. Galeria postaci w Korczynie

Postaci żyjące w Korczynie są bogato zróżnicowane. Emilia Korczyńska, oderwana od rzeczywistości, pełni rolę romantyczki, Teresa – hipochondrycznej służącej, Zygmunt Korczyński – artysty pozbawionego uczuć. Po stronie pozytywnych bohaterów znajdują się ludzie pracowici i zaangażowani, jak Marta, Justyna Orzelska, Witold Korczyński i Benedykt Korczyński.

5. Realistyczna prezentacja

Orzeszkowa ukazuje realistyczny obraz życia w dworze, gdzie codzienne obrzędy i zwyczaje oddają duch epoki. Rozmowy mieszkańców często dotyczą problemów dnia codziennego i wyzwań, w tym troski o finanse, co czyni obraz Korczyna bardziej rzeczywistym.

C. Dwór w Nawłoci – Stefan Żeromski, "Przedwiośnie"

Żeromski opisuje Nawłoć z ironią: "Na przeciwległym brzegu wznosił się biały dworek...", używając zdrobnień, co wyraża jego krytyczny stosunek do beztroskiego życia szlachty. Ironia Żeromskiego często burzy obraz tradycyjnej sielanki, ukazując jej powierzchowność.

2. Opis przestrzeni dworu Nawłoci

Nawłoć to przestrzeń pełna kontrastów. Wnętrze dworu: jadalnia, pokoje, korytarze, otoczone rozległym ogrodem i budynkami folwarcznymi, które tworzą iluzję dostatniego, spokojnego życia.

3. Beztroskie życie mieszkańców Nawłoci

Życie mieszkańców Nawłoci ujmuje rutyną pełną beztroskich rozrywek – posiłki, drzemki, czas na zabawy. Kontrastem do tej idylli jest obraz wsi Chłodek, pokazujący nędzę i trudne warunki życia prostych ludzi.

4. Społeczna krytyka

Żeromski nie waha się krytykować braków wrażliwości społecznej ziemiaństwa. Kontrastuje wystawne życie w Nawłoci z biedą Chłodka, demitologizując dawną sielankowość dworu i pokazując jej społeczny koszt.

IV. Podsumowanie

Przez te różnorodne wizje dworów, literatura polska oddaje bogactwo kultury szlachty polskiej, jej wpływy i ewolucję przez wieki. Każdy z autorów wnosi swój unikalny wkład, wzbogacając naszą kolektywną pamięć o polskich dworach i ich roli w historii i kulturze kraju.

---

V. Bibliografia

A. Podmiotowa

B. Przedmiotowa

---

VI. Materiały pomocnicze