Czy losem człowieka rządzi fatum, czy też on sam jest kreatorem własnego życia? Wyraź swój sąd odwołując się do literatury.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.09.2024 o 6:56

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.09.2024 o 6:30

I. Wstęp

Jednak w miarę upływu czasu i rozwijania się filozofii, kultury i religii, poglądy na rolę przeznaczenia i wolnej woli w życiu człowieka zaczęły się zmieniać. W średniowieczu i czasach nowożytnych pojawiają się literackie dzieła, które eksponują ludzką wolność wyboru, odpowiedzialność za podejmowane decyzje oraz indywidualne dążenia bohaterów.

W mojej pracy postaram się odpowiedzieć na pytanie, czy naprawdę losem człowieka rządzi nieuchronne fatum, czy też człowiek jest władcą własnego życia, podejmującym świadome decyzje i kształtującym swój los. Na podstawie wybranych dzieł literackich przedstawię argumenty popierające obie tezy i dokonam analizy bohaterów, którzy stawali przed wyborem swojego przeznaczenia.

II. Rozwinięcie

Mit o Parysie jest doskonałym przykładem roli fatum w literaturze starożytnej. Hekabe, matka Parysa, miała proroczy sen o zniszczeniu Troi przez jej nienarodzone dziecko. Przepowiednia wróżbitów potwierdziła, że syn Parysa przyniesie zgubę miastu. Król Priam, choć podjął próbę uniknięcia uchylenia przeznaczenia, oddając Parysa na wychowanie pasterza, nie zdołał zmienić losu wyznaczonego przez bogów. Wybór Parysa, który w konflikcie bogiń przyznał „jabłko niezgody” Afrodycie, sprowokował porwanie Heleny i wojnę trojańską, która zakończyła się zniszczeniem Troi. Historia ta jest jednym z wielu przykładów nieuchronności fatum w mitologii greckiej. Bez względu na podejmowane decyzje, los Parysa i Troi był z góry przesądzony.

Innym przykładem nieuchronności fatum jest mit o Edypie. Przepowiednia, że Edyp zabije swojego ojca i poślubi matkę, spełnia się mimo licznych prób uniknięcia przez bohaterów przeznaczenia. Los Edypa jest przykładem, jak fatum może kierować każdym krokiem bohatera, nie dając mu szansy na ucieczkę przed swoim przeznaczeniem.

Przeciwstawienie starożytnych przekonań z średniowiecznym i nowożytnym światopoglądem

W średniowiecznej literaturze można znaleźć przykłady bohaterów, którzy kierują swoim losem poprzez świadome wybory i dążenia. Historia świętego Aleksego jest jednym z takich przykładów. Święty Aleksy, syn możnego rzymskiego patrycjusza, porzucił swoje bogactwo i małżeństwo, by w pełni oddać się służbie Bogu. Decyzję tę podjął świadomie, wybierając życie w ubóstwie i anonimowości. Jego narzucenie sobie ascezy było wyrazem oddania i dążenia do świętości. Przypadek świętego Aleksego pokazuje, że człowiek ma możliwość kształtowania swojego życia zgodnie z osobistymi przekonaniami i wartościami.

W literaturze nowożytnej dramat „Makbet” Williama Shakespeare’a przedstawia bohatera, którego los kształtują zarówno przepowiednie, jak i własne wybory. Spotkanie Makbeta z wiedźmami, które przepowiadają mu królewską przyszłość, rozpoczyna jego drogę do zguby. Wpływ Lady Makbet, która nakłania go do zbrodni w celu zdobycia władzy, ma ogromne znaczenie dla jego decyzji. Jednak ostatecznie to Makbet sam wybiera drogę zbrodni, doprowadzając do swojej własnej zagłady. Przypadek Makbeta pokazuje, że choć przepowiednie i wpływ innych osób mogą oddziaływać na decyzje bohatera, to ostatecznie to on sam kształtuje swój los.

Nowożytne przykłady literackiego ujęcia wolnej woli i tragicznych wyborów

W literaturze nowożytnej "Faust" Goethego jest historią człowieka, który w dążeniu do pełni doświadczeń życiowych zawiera pakt z diabłem. Faust, rozczarowany dotychczasowym życiem i wiedzą, decyduje się na zawarcie układu z Mefistofelesem, który obiecuje mu spełnienie wszelkich pragnień. Dążenia Fausta do poznania i doznania kompletnego spełnienia prowadzą go do licznych wewnętrznych konfliktów. Ostatecznie to Bóg wydaje wyrok, ratując jego duszę. Historia Fausta pokazuje, że nawet w obliczu kuszących ofert i trudnych wyborów, człowiek wciąż ma możliwość decydowania o swoim losie.

„Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza to kolejny przykład bohatera, który mimo trudnej sytuacji, próbuje kształtować swoje życie według własnych wartości. Walter Alf, wychowany przez Krzyżaków, staje przed trudnym wyborem lojalności. Decyduje się zdradzić zakon dla ratowania swojej rodzinnej Litwy, co prowadzi go do tragicznych konsekwencji i ostatecznej śmierci. Konrad Wallenrod to przykład literackiej postaci, której los zależy od jej wyborów i dążeń, mimo że naznaczony jest dużym ciężarem.

„Lord Jim” Josepha Conrada to historia młodego oficera, który w chwili próby opuszcza tonący statek Patna, opuszczając pasażerów na pastwę losu. Później, pełen poczucia winy, Jim podejmuje próby odkupienia winy w przygodach na Patusanie, gdzie stara się zyskać zaufanie i szacunek mieszkańców. Ostatecznie ginie, przyjmując konsekwencje swoich wcześniejszych decyzji. Los Jima ukazuje, że człowiek może dążyć do naprawienia swoich błędów, starając się kształtować swoje życie na nowo.

Ostateczne rozważania na temat roli fatum i wolnej woli

Analiza przypadku Zenona Ziembiewicza, bohatera powieści „Granica” Zofii Nałkowskiej, również pozwala na rozważania nad rolą fatum i wolnej woli. Zenon zmaga się z konfliktem między swoimi pragnieniami a rzeczywistością. „Schemat boleborzański”, czyli powtarzający się wzorzec działań jego rodziny, oddziałuje na jego życie. Choć pod wpływem tych wzorców podejmuje określone decyzje, które prowadzą do tragicznych konsekwencji, to wciąż pozostaje pytanie, na ile miał kontrolę nad swoim losem. Zenon w pewnym stopniu decyduje o swoim życiu, choć nie jest w stanie całkowicie uwolnić się od rodzinnych wpływów i tradycji.

III. Zakończenie

Warto zatem zastanowić się nad znaczeniem osobistych wyborów i odpowiedzialności za nie. Choć pewne wydarzenia mogą wydawać się nieuniknione, to człowiek ma wciąż możliwość kreowania swojego losu poprzez podejmowane decyzje i działania. Przykłady literackie uczą nas, że indywidualne dążenia, wartości i etyka odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu naszego życia, a fatum, choć może mieć wpływ, nie jest jedynym czynnikiem decydującym o ludzkim losie.