Czy świadek krzywdy jest współwinny? Rozprawka na podstawie dwóch utworów literackich

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: wczoraj o 13:58

W literaturze często pojawia się motyw świadków krzywdy – osób, które obserwują niesprawiedliwość lub cierpienie, niemających bezpośredniego udziału w wydarzeniach, ale podejmujących (bądź nie) reakcje wobec nich. Rozważmy zatem, czy świadek krzywdy jest współwinny tego, co się dzieje. W celu gruntownego zbadania tego tematu, odwołam się do dwóch utworów literackich: "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego oraz "Medalionów" Zofii Nałkowskiej.

Fiodor Dostojewski w "Zbrodni i karze" przedstawia postać Raskolnikowa, który dokonuje brutalnego morderstwa starej lichwiarki Alony Iwanowny oraz jej siostry Lizawiety. W powieści pojawia się wątek świadka krzywdy – Zosimowa, przyjaciela głównego bohatera, który dostrzega zmiany w zachowaniu Raskolnikowa, ale początkowo nie podejmuje żadnych działań. Zosimow, będący studentem medycyny, ma okazję zobaczyć, jak głęboko bohater przeżywa swoje zbrodnicze czyny i widzi symptomy jego moralnej agoni. Czy jego milczenie, brak reakcji i niezdolność do podjęcia działania czynią go współwinnym? Chociaż nie uczestniczył w zbrodni, jego brak reakcji może być interpretowany jako moralna współodpowiedzialność za cierpienie Raskolnikowa i dalsze wydarzenia w powieści.

Z punktu widzenia etycznego, Zosimow, jako osoba obdarzona intuicją i zdolnością do moralnego sądu, powinna była podjąć próbę interwencji. Jego milczenie jest w istocie akceptacją stanu rzeczy, a przez to możemy go postrzegać jako współwinnego cierpień Raskolnikowa i Aleny Iwanowny, a także szerzej – upadku moralnego całego społeczeństwa, które nie reaguje na zło. W ten sposób Dostojewski ukazuje dramat jednostki w społeczności, w której brak reakcji na cudze cierpienia jest równoznaczny z aprobatą zbrodni.

Zofia Nałkowska w "Medalionach" przedstawia zupełnie inne tło historyczne – II wojnę światową i Holokaust. Jeden z najbardziej poruszających opowieści w zbiorze to "Profesor Rudolf Spanner”, który opowiada o przemyśle wykorzystującym ludzkie szczątki do produkcji mydła. Świadkowie tego okrucieństwa – zarówno naukowcy, jak i zwykli obywatele – widzieli i wiedzieli, co się działo, ale milczeli, bojąc się o własne życie czy po prostu akceptując rzeczywistość, w której przyszło im żyć.

Nałkowska ukazuje dramat narodów i jednostek, które były świadkami zbrodni i, nie działając, stały się moralnymi współwinnymi za krzywdy zadawanie niewinnym ludzom. Przez brak reakcji, przez milczenie i bycie biernym, świadek krzywdy traci swoją niewinność i staje się współodpowiedzialny za zadawane cierpienia. Nawet sama obserwacja i wiedza o zbrodniach bez podjęcia działań - jak prób ratowania, oporu, czy dokumentacji - jest postrzegana jako współuczestniczenie w haniebnych czynach.

W "Medalionach", w świecie pełnym cierpienia i śmierci, milczenie świadków jest może i zrozumiałe w kontekście ich własnych obaw i przeżyć, lecz moralnie niewybaczalne. Nałkowska ukazuje dylemat jednostki w historii, która, milcząc, akceptuje zbrodnię, a przez to staje się współwinna.

W obu tych utworach obecność świadków krzywdy jest niezwykle ważna dla zrozumienia głębszej struktury moralnej społeczeństwa, w którym bohaterowie żyją. Dostojewski pokazuje dramat jednostki i upadek moralności w mikro skali, zaś Nałkowska przedstawia ogrom cierpienia na tle makroskali historycznego kataklizmu.

Zatem, świadek krzywdy, niezależnie od kontekstu – czy to w osobistej tragedii jak u Dostojewskiego, czy w historycznym kataklizmie opisywanym przez Nałkowską – przez swoje milczenie i brak reakcji, staje się współwinny cierpienia, które obserwuje. Moralność wymaga, abyśmy nie byli bierni wobec krzywdy innych, a nasza bierność sprawia, że wina przelewa się nie tylko na sprawców, ale także na tych, którzy milczą.