Bunt czy dostosowanie jako postawy w sytuacji kryzysu – rozprawka na podstawie dwóch kontekstów i dwóch tekstów literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: przedwczoraj o 13:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 6.02.2026 o 12:20

W literaturze polskiej często spotykamy się z bohaterami, którzy w obliczu kryzysowych sytuacji muszą dokonać trudnego wyboru między buntem a dostosowaniem. Ta trudna decyzja staje się centralnym elementem wielu powieści i dramatów, a jej analiza pozwala nam lepiej zrozumieć ludzką naturę oraz mechanizmy rządzące społeczeństwem. Aby rozważyć, czy bunt czy dostosowanie jest właściwszą postawą w sytuacji kryzysu, odniosę się do dwóch kontekstów historyczno-społecznych oraz dwóch tekstów literackich: "Lalki" Bolesława Prusa i "Procesu" Franza Kafki.

Pierwszym istotnym kontekstem jest sytuacja XIX-wiecznej Warszawy, w której rozgrywa się akcja "Lalki" Bolesława Prusa. Bohaterowie tej powieści stają w obliczu kryzysu moralnego i społecznego, wynikającego z rosnących nierówności społecznych, braku perspektyw oraz skomplikowanych relacji międzyludzkich. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest doskonałym przykładem postawy buntowniczej. Choć na pozór wydaje się, że Wokulski dostosowuje się do obowiązujących norm społecznych, jego działalność biznesowa oraz miłość do Izabeli Łęckiej są wyrazem buntu przeciwko zastanym realiom.

Wokulski, który wzbogacił się dzięki wojnie rosyjsko-tureckiej, powraca do Warszawy z zamiarem zdobycia serca Izabeli. Jednak jego życie w stolicy szybko staje się coraz bardziej skomplikowane. Dostarcza Izabeli luksusów, ale stopniowo zdaje sobie sprawę, że jest przez nią lekceważony. Choć społecznie dostosowuje się do światka arystokracji i stara się działać zgodnie z jej oczekiwaniami, jego bunt wewnętrzny się pogłębia. Świadczy o tym chociażby jego dochodzenie do wniosku, że miłość bez wzajemności jest bezsensowna, a jego działania mają na celu podważenie społecznych norm – ostatecznie decyduje się opuścić Warszawę, jego biznes ulega upadkowi, a on sam przechodzi załamanie nerwowe.

Drugim kontekstem jest Europą początku XX wieku, okres w którym Franz Kafka pisał "Proces". Głównego bohatera, Józefa K., spotyka kryzys o zupełnie innym charakterze - zaczyna się on od niespodziewanego aresztowania bez wyjaśnienia przyczyny. W obliczu tej sytuacji, Józef K. zmaga się z absurdalnym systemem prawnym, który jest dla niego niezrozumiały i nieprzenikniony.

Józef K. podejmuje liczne próby zrozumienia i dostosowania się do wymagań tego systemu, ale napotyka jedynie na kolejne przeszkody i niejasności. Jego początkowa chęć dostosowania się zamienia się stopniowo w rosnący bunt, który jednak nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Kafka pokazuje, że w totalitarnym systemie próby dostosowania są skazane na niepowodzenie, nie tylko ze względu na niezrozumiałość systemu, ale także jego zasadniczą nieprzyjazność dla jednostki.

Łatwo zauważyć, że oba te utwory ukazują, jak różne postawy bohaterów wobec kryzysu ostatecznie prowadzą do podobnych, tragicznych końców. W przypadku Wokulskiego, dostosowanie zewnętrzne łączy się z wewnętrznym buntem, który staje się jego zgubą. W przypadku Józefa K., dostosowanie jest nieustannie niweczone przez system, a bunt nie przynosi oczekiwanego wyzwolenia.

Dlatego też trudno jednoznacznie stwierdzić, która z tych postaw jest właściwsza w sytuacji kryzysu. Właściwa odpowiedź zależna jest od specyfiki samego kryzysu. Wokulski, próbując dostosować się do społeczeństwa XIX-wiecznej Warszawy, odkrywa ograniczenia narzucone przez klasowe struktury, co prowadzi go do wewnętrznego buntu. Józef K., zmagając się z bezdusznością systemu totalitarnego, doznaje zarówno porażki w próbach dostosowania, jak i w buncie.

Podsumowując, zarówno bunt, jak i dostosowanie mają swoje miejsce w literaturze i społeczeństwie. Żaden z tych wyborów nie gwarantuje sukcesu ani zadowolenia, ale każdy z nich oferuje inny sposób na poradzenie sobie z kryzysami, które napotykamy w życiu. Analiza postaci Wokulskiego i Józefa K. wskazuje, że czasem najlepszym rozwiązaniem jest balansowanie między tymi postawami oraz głębokie zrozumienie natury samego kryzysu. Warto zatem być świadomym zarówno możliwości, jak i ograniczeń każdego z wyborów, aby móc mądrze podejmować decyzje w obliczu trudnych sytuacji.