Deus artifex - znaczenie i przykłady w literaturze

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.10.2023 o 16:30

W swojej najprostszej formie, łacińskie określenie "Deus artifex" oznacza Boga-Artystę. W filozofii i literaturze, pojęcie to odnosi się często do wszechmocnego stwórcy, który odpowiedzialny jest za stworzenie świata i wszystkich rzeczy w nim zawartych. Jest to termin, który zyskał znaczenie w wielu utworach literackich, ilustrując twórczą naturę Boga oraz połączenie między sztuką, a duchowością.

W literaturze idea "deus artifex", czyli Bóg jako artysta, pojawia się wielokrotnie i przybiera różne formy. Rozumienie Boga jako Stwórcy świata, który jest dziełem sztuki o najwyższym rzędzie, ma swoje korzenie w teologii i filozofii, ale znalazło też odzwierciedlenie w wielu dziełach literackich.

Jednym z klasycznych przykładów, gdzie odnajdujemy ideę deus artifex, jest "Boska komedia" Dantego Alighieri. W tej epickiej poezji średniowiecznej Dante przedstawia Boga jako najwyższego artystę, którego stworzenie – wszechświat – jest doskonałym dziełem. Wyobrażenia niebios, które poeta osiąga na końcu swojej podróży przez piekło, czyściec i raj, są odbiciem harmonii i piękna stworzonego przez Boga. W "Raju", ostatniej części poematu, Dante ukazuje kosmos jako wielką księgę, w której zapisany jest porządek i piękno uniwersum, będące ostatecznymi dowodami majestatu Bożego dzieła.

Innym przykładem wykorzystującym motyw deus artifex jest "Faust" Johannesa Wolfganga von Goethe. W tym dramacie, Goethe bada relacje między człowiekiem, a boskim w kontekście tworzenia i poszukiwania wiedzy. Twórca w "Faust" wydaje się być podmiotem, który pragnie nie tylko naśladować boskie dzieło, ale też wejść w rolę stwórcy, dążąc do osiągnięcia nieograniczonej wiedzy i mocy.

William Szekspir w swoich sonetach również odnosi się do idei deus artifex. W utworach tych poeta często porównuje piękno ukochanej osoby do dzieł sztuki oraz docenia niezmienność i wieczność tej urody, która jest odzwierciedleniem boskiego piękna i stwórczego geniuszu.

W renesansie, który opierał się na powrocie do antycznych ideałów piękna i harmonii, ideę deus artifex można odnaleźć w licznych dziełach, także polskich poetów. Na przykład w "Bogurodzicy" Bóg jest artystą, którego dziełem jest Maryja – doskonała, piękna i święta, porównywalna z dziełami sztuki, a poprzez nią – całe stworzenie.

W literaturze romantycznej postrzeganie świata jako dzieła sztuki osiąga nowy wymiar. W twórczości Adama Mickiewicza, szczególnie w "Dziadach" cz. III, refleksja nad światem jako rzeczywistością stworzoną przez Boga jest ściśle związana z dążeniem do wolności. Motyw deus artifex pojawia się tu w tle, podkreślając ogólną koncepcję świata jako dzieła stworzonego przez wyższą inteligencję.

W XX wieku idea deus artifex zostaje zaktualizowana w różnych kontekstach. Przykładowo, w "Dziennikach" Witolda Gombrowicza, pojawia się refleksja nad stworzeniem człowieka jako dzieła sztuki, a także nad odpowiedzialnością twórcy za swoje dzieło.

Podsumowując, motyw deus artifex pojawia się w literaturze jako sposób na ukazanie piękna, harmonii i porządku świata, jak również na zrozumienie roli człowieka w kontekście boskiego dzieła stworzenia. Odnajdujemy go zarówno w dziełach antycznych, średniowiecznych, jak i nowożytnych, gdzie każda epoka odczytuje go na własne potrzeby, jednocześnie nie tracąc na aktualności i głębi.