Człowiek – istota pełna sprzeczności: analiza na podstawie wybranych lektur i kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.01.2026 o 15:47

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.01.2026 o 12:19

Człowiek od zawsze był istotą pełną sprzeczności. Ta złożoność natury ludzkiej jest jednym z głównych tematów literatury, w której pisarze i poeci starali się zgłębić tajemnice ludzkiej duszy. Sprzeczności te można dostrzec zarówno w klasycznych dziełach epickich, jak i w poezji. Aby zilustrować tę tezę, sięgnę po dwa utwory: "Zbrodnię i karę" Fiodora Dostojewskiego oraz "Człowieka" Cypriana Kamila Norwida.

"Zbrodnia i kara" to klasyczna powieść Fiodora Dostojewskiego, w której głównym bohaterem jest Rodion Romanowicz Raskolnikow. Ten młody student prawa zmaga się z trudnościami finansowymi, które popychają go do popełnienia zbrodni - morderstwa lichwiarki Alony Iwanowny. Raskolnikow, będąc w trudnej sytuacji życiowej, tworzy teorię, która usprawiedliwia jego czyn. Jest przekonany, że niektórzy ludzie, tacy jak Napoleon, mają prawo łamać moralne zasady w imię wyższego dobra. Jednakże, zaraz po dokonaniu zbrodni, Raskolnikow zaczyna doświadczać serii wewnętrznych konfliktów. Jego początkowa pewność siebie zostaje podważona przez wyrzuty sumienia i lęk przed karą. Dylemat moralny, z którym się zmaga, pokazuje, jak bardzo złożony jest człowiek. Raskolnikow jednocześnie dąży do wolności od moralnych zasad, ale też cierpi z powodu swojego czynu. W jego postaci Dostojewski przedstawia rozdarcie między pragnieniem bycia czymś więcej niż zwykłym człowiekiem a nieuniknionym powrotem do ludzkiej słabości i skruchy. Sprzeczności te prowadzą go do psychicznego i emocjonalnego załamania, które kończy się przyznaniem do winy.

Norwid w wierszu "Człowiek" również zgłębia sprzeczności ludzkiej natury. W jego poezji często pojawia się motyw dualizmu, który rozdziela człowieka pomiędzy świat ducha i materii, ideały i rzeczywistość, miłość i egoizm. Wiersz "Człowiek" odzwierciedla zmaganie się z tym dualizmem. Norwid ukazuje człowieka jako istotę, która z jednej strony aspiruje do osiągnięcia duchowego piękna, z drugiej zaś jest uwikłana w sprawy ziemskie i przyziemne ograniczenia. To starcie ideałów z prozą życia prowadzi do licznych wewnętrznych konfliktów. Norwid zwraca uwagę na to, że prawdziwa wartość człowieka nie polega jedynie na jego czynach, ale na zdolności do refleksji i samopoznania.

Analizując te dwa dzieła w kontekście historii literatury, można dostrzec, że sprzeczności w naturze ludzkiej były tematem szeroko eksplorowanym przez wielu autorów. William Szekspir w swoich dramatach często przedstawiał bohaterów, którzy zmagają się z wewnętrznymi konfliktem moralnym, tak jak w przypadku Hamleta, który jest rozdarty między pragnieniem zemsty a moralnymi wątpliwościami. Również w literaturze współczesnej tematyka ta jest wciąż aktualna, co widoczne jest np. w powieściach Alberta Camusa, gdzie postacie często mierzą się z absurdalnością życia i poszukują sensu egzystencji.

Człowiek jako istota pełna sprzeczności uczy się na błędach, szuka odpowiedzi na podstawowe pytania dotyczące sensu życia, dobra i zła. Jest w stanie zmieniać się pod wpływem doświadczeń, co czyni go istotą dynamiczną i różnorodną. Zarówno Dostojewski, Norwid, jak i inni pisarze pokazują, że takie sprzeczności są nieodłącznym elementem ludzkiej egzystencji i determinantem życia człowieka w społeczeństwie. W ich oczach człowiek nie jest czysto dobry ani zły; jest kimś, kto poszukuje, błądzi, upada i podnosi się, ilustrując tym samym swoją pełną sprzeczności naturę.

Podsumowując, literatura udowadnia, że człowiek jest istotą pełną sprzeczności. Świadomość tychże sprzeczności może prowadzić do głębszego zrozumienia własnej natury, a tym samym do wewnętrznego rozwoju. Przez analizę dzieł literackich takich jak "Zbrodnia i kara" i poezji Norwida, możemy lepiej zrozumieć te złożone aspekty ludzkiego życia, które wciąż fascynują i inspirują kolejne pokolenia twórców i odbiorców literatury.