Lata 70. i 80. XX wieku do powstania Solidarności w 1989 roku

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.01.2026 o 18:56

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.01.2026 o 15:07

Lata 70. i 80. XX wieku w Polsce były okresem dynamicznych zmian politycznych, społecznych i gospodarczych, a ich kulminacją było powstanie "Solidarności" w 1989 roku. Te dwie dekady obfitowały w wydarzenia, które miały istotny wpływ na dalsze losy kraju, o czym świadczy literatura i inne źródła faktograficzne tamtego okresu.

Lata 70. rozpoczęły się w atmosferze nadziei na zmiany. W 197 roku Edward Gierek objął stanowisko I sekretarza KC PZPR po dramatycznych wydarzeniach grudniowych na Wybrzeżu, gdzie doszło do brutalnych starć robotników z władzą, zakończonych śmiercią kilkudziesięciu osób. Gierek obiecywał modernizację i otwarcie na Zachód, co wzbudziło w społeczeństwie pewne nadzieje na poprawę sytuacji gospodarczej i społecznej. Rozpoczęto ambitny program inwestycji, finansowany w dużym stopniu z kredytów zagranicznych. Efektem tych działań była chwilowa poprawa zaopatrzenia rynku i wzrost poziomu życia, co znalazło odbicie w literaturze i kulturze tego okresu, które przejawiały większy optymizm.

Jednak z czasem okazało się, że gospodarka centralnie planowana nie jest w stanie efektywnie wykorzystywać inwestycji. Zła organizacja, niegospodarność i marnowanie środków doprowadziły do trudności finansowych i wzrostu zadłużenia zagranicznego. Pod koniec lat 70. społeczeństwo zaczęło odczuwać pogarszające się warunki życia oraz braki w zaopatrzeniu. Jednym z literackich świadectw tego okresu jest twórczość pisarzy takich jak Tadeusz Konwicki, który w swoich dziełach, np. w "Małej apokalipsie", ukazywał atmosferę schyłku systemu i rozczarowania wśród Polaków.

Niezadowolenie społeczne osiągnęło punkt kulminacyjny w 198 roku, kiedy to w stoczni gdańskiej wybuchł strajk, który dał początek ruchowi "Solidarność". Był to pierwszy w krajach bloku wschodniego niezależny związek zawodowy, który szybko zyskał masowe poparcie społeczne. Ruch związany z "Solidarnością" przyciągał również intelektualistów i artystów, którzy dostrzegali w nim szansę na faktyczne zmiany. Jacek Kuroń, Adam Michnik czy Jan Józef Lipski byli jednymi z intelektualnych liderów tego ruchu. Literatura z tego okresu, jak i wspomnienia działaczy "Solidarności", dokumentują te przełomowe chwile, ukazując determinację i nadzieje społeczne.

Władza komunistyczna, zaskoczona zasięgiem i siłą "Solidarności", próbowała różnych metod rozwiązania sytuacji, jednak ostatecznie 13 grudnia 1981 roku generał Wojciech Jaruzelski wprowadził stan wojenny, chcąc zdławić opór społeczny. W tym okresie ważnym świadectwem są dzieła pisarzy takich jak Czesław Miłosz czy Gustaw Herling-Grudziński, którzy pozostawali poza granicami kraju, ale nie przestawali się angażować w sprawy polskie. W Polsce undergroundowe wydawnictwa drukowały utwory literackie i polityczne, które były formą oporu wobec reżimu. Słynne stały się również wiersze Zbigniewa Herberta, które poprzez alegorie i metafory podtrzymywały na duchu Polaków.

Lata 80. to okres dalszych zmagań, które mimo represji i trudności gospodarczych nie traciły na sile. Pomimo że władza komunistyczna próbowała kontrolować sytuację poprzez różnorakie umowy i kompromisy, "Solidarność" nie zniknęła z życia społecznego. Ostateczne zmiany przyszły z końcem tej dekady, gdy narastające problemy gospodarcze i zmiany zachodzące w całym bloku wschodnim doprowadziły do tego, że władza zgodziła się na rozmowy Okrągłego Stołu na przełomie 1988 i 1989 roku.

Literatura i publicystyka tego okresu nie tylko dokumentują ówczesne wydarzenia, ale także kształtują pamięć zbiorową o tamtych latach. Tworzenie i rozpowszechnianie literatury niezależnej było jedną z form oporu wobec reżimu i przyczyniło się do zachowania tożsamości narodowej. Dzięki niej częściowo przetrwały wartości i ideały, które stały się fundamentem nowej Polski po 1989 roku.

Powstanie "Solidarności" i późniejsze przemiany zakończyły pewną epokę w historii Polski, stając się symbolem walki o wolność i demokrację, a literatura tamtych lat pozostaje ważnym świadectwem historii i źródłem refleksji nad ówczesnymi wydarzeniami.