Dosłowność – różne sposoby przekazywania istotnych wartości w literaturze na przykładzie „Dżumy”, „Małego Księcia”, „Opowieści wigilijnej” i „Lalki”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.02.2026 o 11:25

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.01.2026 o 13:01

W literaturze, sposób, w jaki autor przekazuje wartości i przesłania, jest równie ważny, jak same wartości. Niektóre dzieła literackie są dosłowne i bezpośrednie w swoim przesłaniu, podczas gdy inne preferują subtelniejszy, metaforyczny lub alegoryczny sposób komunikacji. Przyjrzyjmy się, jak różne teksty literackie, takie jak "Dżuma" Alberta Camusa, "Mały Książę" Antoine'a de Saint-Exupéry'ego, "Opowieść wigilijna" Charlesa Dickensa i "Lalka" Bolesława Prusa, używają różnych podejść, by przekazać istotne wartości.

Zacznijmy od "Dżumy" Camusa, powieści, która na pierwszy rzut oka opowiada historię epidemii nawiedzającej miasto Oran. Autor bezpośrednio ukazuje tutaj walkę między dobrem a złem, ukazując postawy ludzi w obliczu katastrofy. Doktor Rieux, główny bohater powieści, pełni rolę człowieka czynu, który mimo beznadziei sytuacji stara się ratować ludzkie życie. Poprzez jego postawę Camus przekazuje wartość solidarności i odwagi. Rieux symbolizuje walkę przeciwko absurdowi istnienia, będąc w tym niezłomnym i zdeterminowanym, co dosłownie przekłada się na etyczną walkę ludzi w obliczu zła, którego nie można w pełni zrozumieć ani pokonać. Pomimo braków fabularnej alegorii, "Dżuma" jest mocnym przesłaniem filozoficznym, które można odczytać jako refleksję nad kondycją ludzką i moralnym obowiązkiem.

Przejdźmy teraz do "Małego Księcia", gdzie Antoine de Saint-Exupéry używa niezwykle subtelnej formy bajki, aby przekazać wartości dotyczące przyjaźni, miłości i odpowiedzialności. Narracja tej niewielkiej książki jest pełna symbolizmu i alegorii. Mały Książę, podróżując między planetami, odkrywa różnorodne postawy dorosłych, które są satyrą na ludzkie wady, takie jak próżność, chciwość czy obsesję na punkcie władzy. Dzięki swojej prostocie i pięknie, książka dociera do głębi emocji, przypominając o istotnych aspektach, takich jak troska o innych czy docenianie prostoty rzeczy. W przeciwieństwie do "Dżumy", tu dosłowność ustępuje miejsca poetyckim obrazom, które wymagają od czytelnika refleksji i interpretacji.

"Opowieść wigilijna" Charlesa Dickensa jest przykładem literatury, która w sposób umiarkowanie dosłowny przekazuje istotny moralny przekaz. Poprzez postać Ebenezera Scrooge’a, pisarz tworzy uniwersalną historię o odkupieniu i przemianie. Scrooge jest skąpym, zimnym człowiekiem, którego duchy przeszłości, teraźniejszości i przyszłości prowadzą do refleksji nad własnym życiem. Przemiana bohatera jest wyraźnym sygnałem zwolenniczym wartości chrześcijańskich, jak miłosierdzie, empatia i społeczna odpowiedzialność. Dickens używa zarówno alegorii, jak i dosłowności, by przekazać, że zawsze jest czas na poprawę i odkrycie w sobie lepszej osoby, a szczęście można znaleźć tylko poprzez dzielenie się z innymi.

Wreszcie, "Lalka" Bolesława Prusa, będąca jednym z najwybitniejszych dzieł polskiego pozytywizmu, podejmuje temat społeczeństwa, postępu i idei miłości. Poprzez postać Stanisława Wokulskiego, autora przedstawia złożoność sytuacji jednostki rozdartej między marzeniami a rzeczywistością społeczną. Prus ukazuje wartość pracy i nauki jako fundamentów rozwoju osobistego i społecznego. W powieści tej można dostrzec krytykę sfery arystokratycznej, nakreśloną w sposób subtelnie ironiczny, który wymaga od czytelnika refleksji na temat hierarchii i uprzedzeń społecznych. Prus poprzez realistyczne obrazy i dosłowne dialogi przekazuje istotne wartości dotyczące ludzkiej godności, możliwości samorealizacji i wpływu społecznych konwenansów na życie jednostki.

W każdym z omawianych utworów literatura pełni rolę medium przekazywania wartości, zarówno poprzez dosłowność, jak i poprzez znacznie bardziej złożone formy. Bez względu na formę przekazu, kluczowe jest, że wszystkie te dzieła pozostawiają czytelnika z refleksją nad kondycją ludzką, zachęcając do przemyśleń nad etycznymi i społecznymi aspektami życia. W takim kontekście literatura staje się narzędziem nie tylko rozrywki, ale także edukacji moralnej i duchowej, pomagając nam zrozumieć siebie i otaczający nas świat.