Podstawowe zasady etyczne w psychologii

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.11.2024 o 21:08

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 18.11.2024 o 16:56

Psychologia, jako nauka o ludzkim zachowaniu, emocjach i procesach umysłowych, jest niezwykle skomplikowaną dziedziną, która wymaga od badaczy i praktyków stosowania ścisłych zasad etycznych. W literaturze psychologicznej znajdziemy wiele przykładów, które ilustrują, jak niezbędne są te zasady dla ochrony uczestników badań oraz dla zachowania integralności samej nauki. W poniższym wypracowaniu omówię podstawowe zasady etyczne w psychologii, odwołując się do autentycznych wydarzeń i postaci występujących w klasycznej literaturze psychologicznej.

Jednym z pierwszych i najważniejszych wydarzeń, które przyczyniło się do rozwoju zasad etycznych w psychologii, były badania Stanleya Milgrama przeprowadzone w latach 60. XX wieku na temat posłuszeństwa wobec autorytetu. Milgram zaprosił uczestników do laboratorium, informując ich, że będą brać udział w badaniu na temat pamięci i uczenia się. W rzeczywistości jednak badanie miało na celu zbadanie stopnia, do jakiego zwykli ludzie są zdolni do wykonywania poleceń autorytetu, nawet jeśli oznaczało to zadawanie bólu innym osobom. Uczestnicy mieli „karać” uczącego się za błędy poprzez dostarczanie mu wstrząsów elektrycznych o rosnącej sile. Badanie Milgrama wywołało wiele kontrowersji, głównie z powodu jego negatywnego wpływu na psychikę uczestników, którzy wierzyli, że rzeczywiście krzywdzą drugiego człowieka. Ta sytuacja podkreśliła konieczność wprowadzenia zasady świadomej zgody, co oznacza, że uczestnicy badań muszą być w pełni poinformowani o ich celu i możliwych konsekwencjach, zanim wyrażą zgodę na udział.

Innym istotnym przypadkiem było badanie Philipa Zimbardo, znane jako eksperyment więzienny z 1971 roku. Zimbardo i jego zespół przekształcili piwnice Uniwersytetu Stanforda w prowizoryczne więzienie i podzielili studentów na strażników oraz więźniów, aby zbadać, jak role społeczne wpływają na zachowanie jednostki. Eksperyment szybko wymknął się spod kontroli, gdy strażnicy zaczęli zachowywać się sadystycznie, a więźniowie doświadczali intensywnego stresu i innych problemów psychicznych. Ten przypadek doprowadził do szerszego uznania potrzeby zapewnienia dobrostanu uczestników badań. Zasada ta wymaga, aby badacze przewidywali potencjalne ryzyko i minimalizowali je wszędzie tam, gdzie to możliwe.

Konflikty etyczne mogą występować również w kontekście badań z udziałem osób niepełnoletnich lub innych wrażliwych grup. Przykładem może być badanie Johna Watsona z 192 roku, znane jako eksperyment z „Małym Albertem”, którego celem było zbadanie warunkowania emocjonalnego. Watson, razem z Rosalie Rayner, pokazywali dziewięciomiesięcznemu dziecku różne obiekty, w tym białego szczura, wywołując przy tym głośne dźwięki, które miały na celu przestraszenie dziecka. Eksperyment wywołał u dziecka trwały lęk przed białymi futrzanymi obiektami, co podkreśliło ważność zasady minimalizacji szkód i potrzebę ochrony szczególnie wrażliwych uczestników badań.

Kolejną kluczową zasadą etyczną w psychologii jest poufność i anonimowość. Uczestnicy badań mają prawo oczekiwać, że ich dane będą chronione przed nieuprawnionym dostępem i że wyniki badań nie będą mogły być powiązane z ich osobą. Jednym z przypadków, które podkreślają znaczenie tej zasady, jest badanie Raine’a, Buchsbauma i LaCasse’a z 1997 roku, które dotyczyło powiązań między czynnikami neurologicznymi a zachowaniami przestępczymi. Wykorzystując metody neuroobrazowania, badacze musieli zagwarantować, że dane personalne uczestników są bezpieczne i że wyniki nie posłużą do ich stygmatyzacji.

Niekwestionowana potrzeba stosowania w psychologii zasad etycznych wynika również z szerszego kontekstu historycznego, a mianowicie z nauk płynących z wydarzeń takich jak procesy norymberskie. Skutkiem drugiej wojny światowej było opracowanie Kodeksu Norymberskiego, który stał się fundamentem wielu współczesnych wytycznych etycznych, również w psychologii.

Podsumowując, w psychologii, jak w każdej innej dziedzinie nauki mającej do czynienia z ludźmi, kluczową rolę odgrywa stosowanie się do surowych standardów etycznych. Zasady takie jak świadoma zgoda, dobrostan uczestników, poufność czy minimalizacja szkód nie są jedynie teoretycznymi konstrukcjami, ale elementami niezbędnymi dla prowadzenia badań w sposób odpowiedzialny i z szacunkiem dla uczestników. W historii psychologii znajduje się wiele przykładów, które ilustrują, jak ich lekceważenie może prowadzić do tragicznych konsekwencji, a stosowanie – przyczyniać się do rozwijania tej nauki w sposób humanitarny i godny zaufania.