Jak okoliczności mogą wpłynąć na zachowanie i zmianę postaw człowieka w „Potopie”: Analiza na podstawie innych lektur, takich jak „Opowieść wigilijna”, „Mały Książę” oraz „Balladyna”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.02.2026 o 18:26

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 4.02.2026 o 11:54

W "Potopie" Henryka Sienkiewicza, epopei narodowej opisującej wydarzenia związane z najazdem szwedzkim na Rzeczpospolitą w XVII wieku, okoliczności odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu postaw i zachowań bohaterów. Centralną postacią tej powieści jest Andrzej Kmicic, którego przemiana z awanturnika w gorliwego patriotę stanowi trzon narracji.

Początkowo Kmicic jest porywczy, skłonny do działań nieprzemyślanych i często nielojalnych wobec kraju, na co wpływ ma jego otoczenie oraz sytuacja polityczna. Wejście Szwedów do Polski, rozdarcie kraju i społeczny chaos, wzmacniają jego rogatą naturę. Początkowo Kmicic znajduje się pod wpływem arystokracji, która, kierując się własnymi korzyściami, przechodzi na stronę Szwedów. Jednakże z biegiem czasu, konfrontacja z brutalnością okupantów oraz z osobami wiernymi Rzeczypospolitej, takimi jak Jan Kazimierz czy hetman Stefan Czarniecki, zaczynają oddziaływać na Kmicica. Kluczowym momentem w jego przemianie jest oblężenie Jasnej Góry, gdzie doświadczając zarówno heroizmu polskich obrońców, jak i niszczycielskiej chęci Szwedów, postanawia walczyć z najeźdźcami i wraca na stronę kraju.

Kontrastujące losy innych bohaterów również ilustrują wpływ okoliczności na ludzką postawę. Bohdan Chmielnicki, lider Kozaków i przeciwnik Rzeczypospolitej, jest z jednej strony zdrajcą, z drugiej zaś twórcą jednego z największych powstań w Europie XVII wieku, co dowodzi, jak okoliczności polityczne i społeczne mogą wpływać na postrzeganie ról poszczególnych bohaterów.

Przechodząc do innych utworów i przykładów literackich, warto zwrócić uwagę na "Opowieść wigilijną" Charlesa Dickensa. Ebenezer Scrooge, główny bohater, z początkowego skąpca i cynika, przechodzi spektakularną przemianę. Kluczową rolę odgrywają tutaj okoliczności nadprzyrodzone – wizyta trzech duchów ukazujących mu konsekwencje jego dotychczasowego życia oraz przyszłość, która go czeka, jeśli nie zmieni swojego postępowania. Scrooge'owi ukazano jego przeszłość, teraźniejszość oraz przyszłość, co pozwala mu zrozumieć, jak oddalenie się od innych ludzi uczyniło go samotnym i nieszczęśliwym. W wyniku tej niezwykłej podróży bohater postanawia zmienić się i odnaleźć prawdziwe znaczenie świąt oraz miłości bliźniego. Dickens ukazuje, że nawet najbardziej zatwardziała postawa może ulec zmianie pod wpływem refleksji nad własnym życiem i możliwymi jego konsekwencjami.

Innym klasycznym przykładem jest "Mały Książę" Antoine'a de Saint-Exupéry'ego, w którym egzotyczne podróże księcia po różnych planetach ilustrują, jak różnorodne okoliczności kształtują postrzeganie rzeczywistości przez postaci. Każda napotkana planeta odzwierciedla inny aspekt ludzkiej natury: od chciwości, przez próżność, aż po oddanie się obowiązkom. Wpływ tych doświadczeń skłania Małego Księcia do głębszych refleksji na temat przyjaźni, miłości i odpowiedzialności. Bohater odkrywa, że to, co najważniejsze, jest często niewidoczne dla oczu, a prawdziwa przemiana zaczyna się wewnątrz człowieka.

Z kolei "Balladyna" Juliusza Słowackiego jest dramatem, w którym okoliczności zewnętrzne, takie jak chęć władzy i zdrada, prowadzą do moralnej degeneracji głównej bohaterki. Początkowo Balladyna jest skromną dziewczyną, żyjącą w ubogiej chacie z matką i siostrą. Jednakże, pod wpływem ambicji i chęci zdobycia wyższego statusu społecznego, dopuszcza się morderstwa i staje się bezwzględną królową. Słowacki w swoim utworze pokazuje, jak okoliczności i wybory dokonane pod ich wpływem mogą prowadzić do ostatecznego upadku postaci.

W analizie literackiej ukazuje się, że okoliczności są potężnym czynnikiem wpływającym na postawy i życie bohaterów. Niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z historycznymi wydarzeniami jak w "Potopie", refleksjami moralnymi w "Opowieści wigilijnej", filozoficznymi poszukiwaniami w "Małym Księciu" czy dramatycznymi zwrotami akcji w "Balladynie", wszyscy bohaterowie zmierzeni są z koniecznością reakcji na zmieniający się świat. Każda z tych historii ukazuje, że człowiek, choć nie zawsze może kontrolować okoliczności, zawsze ma wybór, jak na nie zareagować. Właśnie ta reakcja definiuje jego postać i decyduje o jego prawdziwej wartość.