Konwencja symboliczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej: Odwołania do lektury obowiązkowej, innych utworów literackich i wybranego kontekstu

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: dzisiaj o 16:28

Symbolizm, jako kierunek literacki i artystyczny, narodził się pod koniec XIX wieku, jednak jego korzenie znajdują się głęboko w literaturze i kulturze wcześniejszych epok. Symbolizm rozwijał się przede wszystkim w opozycji do pozytywizmu, który kładł nacisk na realizm i empiryczne poznanie rzeczywistości. Zamiast tego symboliści stawiali na intuicję, subiektywność i próbę ukazania tego, co niedostrzegalne za pomocą symboli – środków wyrazu, które miały na celu ukazanie idei i stanów emocjonalnych w sposób pośredni i wieloznaczny.

W literaturze polskiej jednym z charakterystycznych przykładów stosowania konwencji symbolicznej jest "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego. Wyspiański, korzystając z symboliki, przedstawia skomplikowany obraz polskiego społeczeństwa na przełomie XIX i XX wieku. Dzieło to, stanowiące lekturę obowiązkową w polskich szkołach, jest syntezą różnorodnych tendencji modernistycznych, w tym i symboliczych. Wyspiański zastosował całą gamę symboli, które oddają stan ducha narodowego oraz konflikty społeczne tamtego okresu. Przykładami takich symboli są postacie Chochoła, będącego alegorią uśpionej polskości, czy też Zawiszy Czarnego jako symbol męstwa i rycerskości, które zdaniem autora, są nieobecne w rzeczywistości, a jedynie wyimaginowane.

"Symbolizm”, oprócz tego że jest nurtem, stanowi również nieodzowny element wielu innych epok literackich i to w różnorodnych kontekstach. Innym utworem, który można rozpatrywać przez pryzmat symboli, a który bierze udział w dialogu z epoką modernizmu, jest „Faust” Johanna Wolfganga von Goethego. „Faust” stanowi próbę przedstawienia ludzkiej dążności do nieosiągalnej pełni wiedzy i doświadczenia. Goethe, zanim modernizm jeszcze nabrał swoich klasycznych już ram, korzystał z symboliki alchemicznej i mitologicznej, ukazując wewnętrzne rozdarcie i ambiwalencje człowieka dążącego do doskonałości. Dzieło, chociaż o kilkadziesiąt lat starsze od symbolizmu w klasycznym wydaniu, wywarło ogromny wpływ na literaturę i sztukę modernizmu, ukazując jak konwencje symboliczne mogą wyrażać fundamentalne założenia epoki.

Przenosząc się do kolejnych przykładów, w literaturze angielskiej epokę modernizmu reprezentuje m.in. James Joyce, którego "Ulisses" bywa określany mianem dzieła, w którym symbolika odgrywa kluczową rolę. Joyce operuje archetypami i symbolami głęboko zakorzenionymi w kulturze europejskiej, by oddać wewnętrzne zmagania bohaterów oraz chaotyczny, skomplikowany charakter współczesnego świata. Chociaż wydawać by się mogło, że Joyce stosuje technikę strumienia świadomości, a nie pełni symbolikę klasycznej epoki symbolizmu, jego podejście do literatury doskonale komponuje się z założeniami modernizmu, czyniąc z „Ulissesa” dzieło ponadczasowe, wieloznaczne i uniwersalne.

Kolejnym interesującym kontekstem, który warto poruszyć odnosząc się do konwencji symbolicznej, jest wpływ literatury symbolistycznej na polską poezję dwudziestolecia międzywojennego. Julian Tuwim, choć przeszedł w swojej twórczości kilka etapów, także czerpał ze zdobyczy symbolizmu, tworząc poezję głęboko osadzoną w obrazowaniu i metaforze. Szczególnym tego przykładem jest wiersz „Do krytyków” – swoista artystyczna manifestacja sprzeciwu wobec dosłowności i dosadności, na rzecz formy, która wymaga od odbiorcy zaangażowania i interpretacji. Tuwim, podobnie jak inni poeci tego okresu, starał się ukazywać rzeczywistość poprzez indywidualistyczny pryzmat swojego doświadczenia i estetyki, co współbrzmiało z modernistycznym nurtem symbolizmu.

Podsumowując, symbolizm w literaturze można postrzegać zarówno jako odrębną epokę, jak i wszechobecny środek artystycznego wyrazu. Konwencje symboliczne były niezaprzeczalnie związane z założeniami epoki modernizmu, stawiającego nacisk na wyrażanie tego, co ulotne, emocjonalne i filozoficzne. Od Wyspiańskiego, przez Goethego, po Joyce’a i Tuwima – symbolizm jako metoda literacka stanowi klucz do zrozumienia różnorodnych potrzeb ludzkiej duszy oraz społecznych przemian, z jakimi borykali się twórcy i odbiorcy poszczególnych okresów.