Literacki wizerunek kobiety na podstawie wybranej lektury lub tekstu literackiego

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.01.2026 o 17:06

Kobieta od wieków stanowi ważny temat w literaturze światowej i polskiej. W literaturze różnych epok odnajdujemy rozmaite wizerunki kobiet – od bohaterów tragicznych po postacie emancypacyjne, od symbolu piękna i delikatności po figurę siły i determinacji. Wizerunki te odzwierciedlają zarówno panujące w danym okresie normy społeczne, jak i osobiste przekonania autorów. W niniejszej pracy przyjrzymy się, jak kobiety są przedstawiane w kilku kluczowych lekturach polskiej szkoły średniej.

Jednym z najważniejszych utworów, które należy uwzględnić, jest "Lalka" Bolesława Prusa. Jeden z głównych bohaterów powieści, Stanisław Wokulski, zakochuje się w Izabeli Łęckiej, która jest idealnym przykładem kobiety o urodzie niezwykłej, ale o duszy powierzchownej. Prus przedstawia Izabelę jako kobietę, która jest produktem swojego otoczenia – arystokracji warszawskiej XIX wieku, gdzie kobieta była przede wszystkim ozdobą, a jej celem było dobre zamążpójście. Izabela jest piękna, ale jej piękno jest puste; jest chłodna, wyrachowana i ogarnięta próżnością. To wizerunek kobiety, która, mimo iż posiada pewne narzędzie wpływu – swoją urodę – jest w gruncie rzeczy zależna od społeczeństwa, w którym żyje, i nie ma odwagi, by wyjść poza wyznaczone jej przez to społeczeństwo ramy.

Z kolei zupełnie inną wizję kobiety przedstawia Eliza Orzeszkowa w "Nad Niemnem". Podczas gdy Izabela Łęcka to kobieta z wyższych sfer, pełna uprzedzeń i ograniczeń, to Justyna Orzelska, jedna z głównych bohaterek powieści Orzeszkowej, symbolizuje zmieniającą się rolę kobiety w społeczeństwie końca XIX wieku. Justyna, podobnie jak Izabela, również jest w pewien sposób ograniczona przez swoje otoczenie, ale jej historia to proces emancypacji. Justyna stara się znaleźć swoje miejsce w świecie, nie jako ozdoba, ale jako pełnoprawna obywatelka. W powieści obserwujemy jej walkę o niezależność, zarówno finansową, jak i emocjonalną. Justyna nie chce być tylko córką i narzeczoną; pragnie mieć wpływ na swoje życie i decyzje, które podejmuje. To wizerunek kobiety silnej, świadomej swojej wartości, dążącej do realizacji siebie w świecie, który daje jej coraz więcej takiej możliwości.

Jednym z najbardziej fascynujących portretów kobiety w literaturze romantycznej jest postać Balladyny z dramatu "Balladyna" Juliusza Słowackiego. Balladyna to postać skomplikowana, ukazująca ciemną stronę natury ludzkiej. Jest ambitna, bezwzględna, szalenie pragnąca władzy i dóbr doczesnych. Jej krwawa ścieżka ku władzy odzwierciedla brak moralnych skrupułów. Jest postacią tragiczną, która pokazuje, że dążenie do spełnienia osobistych ambicji za wszelką cenę może prowadzić do katastrofy. W odróżnieniu od spokojnej i uległej Aliny – jej siostry – Balladyna symbolizuje kobietę, która wybiera złem, by osiągnąć swoje cele. To dramatyczny wizerunek kobiety, która sama ustanawia swoje prawa, ale za cenę własnej duszy.

W literaturze XX wieku warto zwrócić uwagę na wizerunki kobiet w "Ziemi obiecanej" Władysława Reymonta. Anka, narzeczona Karola Borowieckiego, reprezentuje dawny porządek, gdzie kobieta jest podporządkowana normom społecznym, ma być lojalna i czekać na swojego mężczyznę. Z drugiej strony mamy Lucy Zuckerową, kobietę będącą w centrum uwagi dzięki swoim pieniądzom i pozycją swojego męża, ale mimo to pozostającą nieszczęśliwą i samotną. Reymont pokazuje, jakie napięcia mogą wynikać z pragnienia odgrywania ról, które nie całkiem pasują do naszej natury.

Na koniec przyjrzyjmy się "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. Profesorowa Filidor to przykład kobiety w literaturze modernistycznej, znajdującej się pomiędzy tradycją a nowoczesnością. Jej postać wyznacza kierunek, w którym zmierza wizerunek kobiety: od bohaterek, których życie determinują normy społeczne, do postaci, które próbują te normy zrozumieć, zakwestionować i w pewnym zakresie kształtować.

Widzimy więc, że w literaturze polskiej kobieta nie jest monolitem; to zbiór przeciwstawnych sił i emocji, pełen napięć i sprzeczności, które każda epoka i jej przedstawiciel narzuca lub próbuje narzucić na swoje bohaterki. Wizerunki kobiet w literaturze polskiej są różnorodne i pełne głębi, ukazując zarówno powszechne w danej epoce wyobrażenia i oczekiwania wobec kobiet, jak i ich indywidualne zmagania z tymi wyobrażeniami.