Czy sytuacja materialna człowieka może wpłynąć na jego zachowanie? Analiza na podstawie 'Lalki' i 'Zbrodni i kary'

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.02.2025 o 17:35

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.02.2025 o 9:54

Sytuacja materialna człowieka często odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu jego zachowań i decyzji. W literaturze tematyka ta bywa analizowana na różnych płaszczyznach, pokazując, jak warunki ekonomiczne mogą wpływać zarówno na codzienne wybory, jak i na moralność oraz system wartości jednostki. W dwóch znanych powieściach, „Lalka” Bolesława Prusa oraz „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, sytuacja materialna postaci wpływa zarówno na ich postawy, jak i na całe ich życie.

W powieści Bolesława Prusa „Lalka” głównym bohaterem jest Stanisław Wokulski, człowiek przedsiębiorczy i ambitny, który dorobił się fortuny dzięki swojej ciężkiej pracy i determinacji. Wokulski pochodzi z ubogiej rodziny, a jego sytuacja materialna w młodości była trudna. To właśnie bieda i chęć poprawienia swojego losu skłoniły go do podjęcia ryzyka i wyjazdu na wojnę, co stało się punktem zwrotnym w jego życiu. Posiadane bogactwo nie tylko pozwala Wokulskiemu przeniknąć do wyższych sfer, ale również wpływa na jego relacje z innymi ludźmi. Dzięki swojemu majątkowi bohater może realizować swoje marzenia, w tym marzenie o zdobyciu serca Izabeli Łęckiej, kobiety z wyższych sfer, która staje się jego obsesją.

Zarówno Wokulski, jak i jego otoczenie są świadomi znaczenia bogactwa w społeczeństwie i tego, jak wpływa ono na status społeczny czy możliwości nawiązywania kontaktów. Sytuacja materialna Wokulskiego determinuje jego działania, pociągając za sobą próbę stworzenia imperium handlowego i zdobycia pozycji w społeczeństwie. Jednocześnie, chociaż jego majątek daje mu władzę i możliwości, Wokulski często czuje się wyizolowany i niepotrafiący przynależeć do żadnej warstwy społecznej. Jego doświadczenia pokazują, że sytuacja materialna może wpływać na zachowanie i decyzje jednostki, ale niekoniecznie przynosi wewnętrzne spełnienie.

W „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego temat wpływu materializmu na zachowanie jest widoczny przede wszystkim na przykładzie Rodiona Raskolnikowa. Raskolnikow jest studentem prawa, który żyje w nędzy, co staje się jednym z kluczowych czynników, które popychają go do popełnienia zbrodni. Uważa, że zabijając lichwiarkę, pozbędzie się osoby szkodliwej społecznie i jednocześnie poprawi swoją sytuację materialną poprzez kradzież jej pieniędzy. Raskolnikow stara się usprawiedliwić swoje czyny teorią jednostek wyjątkowych, które mają prawo podejmować radykalne decyzje w imię dobra ogółu.

Jednak rzeczywistość okazuje się bardziej skomplikowana. Choć sytuacja materialna Raskolnikowa jest motywacją do popełnienia morderstwa, jego czyn wywołuje w nim ogromne poczucie winy i wewnętrzny konflikt. Dostojewski ukazuje, jak błędne jest przekonanie, że pieniądze mogą rozwiązać wszystkie problemy. Sytuacja materialna, choć istotna dla Raskolnikowa, nie przynosi mu upragnionego spokoju. Każdy krok, który bohater podejmuje w celu poprawy swojej sytuacji, prowadzi go do coraz większej osobistej katastrofy.

W obu tych powieściach sytuacja materialna stanowi kluczowy element, który kształtuje psychologię i postępowanie bohaterów. Zarówno Wokulski, jak i Raskolnikow muszą zmagać się z dylematami wynikającymi z ich stosunku do własnego majątku lub jego braku. Prus i Dostojewski wnikliwie analizują granice, jakie narzuca na jednostkę jej status materialny oraz konsekwencje podejmowanych decyzji pod presją ekonomiczną.

Ostatecznie zarówno w „Lalce”, jak i w „Zbrodni i karze” majątek i materialne potrzeby bohaterów wpływają na ich działania, ale nie zapewniają im szczęścia ani spełnienia. Mogą pchnąć do przyjęcia pewnych postaw, motywować do działań lub powodować uwikłania w moralne konflikty. Literatura pokazuje więc, że chociaż sytuacja materialna może być istotnym czynnikiem determinującym ludzkie zachowania, ostatecznie to człowiek sam decyduje, jaką drogę wybierze.