Między dobrem a złem – człowiek w obliczu wyborów moralnych na podstawie "Lalki" Prusa, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 9.12.2025 o 10:23

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 30.11.2025 o 15:23

Decyzje moralne to nieustannie obecny element w życiu człowieka, który determinuje jego postępowanie i definiuje tożsamość. Literatura daje nam wgląd w różnorodne wybory moralne, przed którymi stają bohaterowie, ukazując, jak trudne i skomplikowane mogą być kwestie dobra i zła. Etymologicznie, dobro oznacza wszystko to, co jest zgodne z moralnością, przynosi pozytywne skutki i rozwija człowieka w sposób etyczny. Zło natomiast oznacza czyny sprzeczne z normami etycznymi, destrukcyjne i kierowane niskimi pobudkami. Choć te pojęcia wydają się jasne, często linia między nimi jest rozmyta. Niniejsza praca ma na celu przedstawienie, jak bohaterowie literaccy radzą sobie z wyborami moralnymi, oraz pokazać, jak ich decyzje wpływają na ich życie i otoczenie. W szczególności przeanalizujemy postaci z "Lalki" Bolesława Prusa, "Makbeta" Williama Szekspira oraz poruszymy kontekst wyborów moralnych poprzez analizę postaci Szatana.

Główna część

I. "Lalka" Bolesława Prusa

Jednym z głównych konfliktów w życiu Wokulskiego jest miłość do Izabeli Łęckiej. Izabela jest piękną, lecz moralnie pustą i płytką kobietą, która interesuje się jedynie statusem społecznym i materialnymi aspektami życia. Mimo to, Wokulski zainwestował w nią nie tylko swoje pieniądze, ale i całą swoją nadzieję na szczęśliwe życie. Konflikt ten doprowadza go do stanu, w którym sukces materialny przestaje mieć dla niego jakiekolwiek znaczenie. Wybór pomiędzy miłością a zdrowym rozsądkiem jest dla niego nie do przezwyciężenia. Jego działania pokazują, jak trudne może być rozróżnienie dobra od zła, gdy w grę wchodzą emocje i głębokie pragnienia.

Wokulski przechodzi także osobistą przemianę, zwracając się ku altruizmowi. Jego motywacje, pomimo porażek osobistych, zdobywają uznanie w środowisku społeczno-historycznym, w którym ambitne działanie na rzecz innych uznaje się za wielką wartość. Przykładem jego altruistycznych dążeń jest pomoc najbiedniejszym oraz plan tworzenia przedsiębiorstw, które mogłyby poprawić los innych osób. Jest to wyraz jego moralnej siły, ale jednocześnie źródło jego cierpienia. Wokulski dostrzega w swoim życiu przepaść pomiędzy realną rzeczywistością a ideałami, które stanowią o jego wyborach.

Ciekawym przypadkiem w "Lalce" jest również postać barona Krzeszowskiego, zwanego "kanalii". Krzeszowski jest właścicielem kamienicy, w której mieszka Wokulski, i reprezentuje wszystko, co w społeczeństwie jest przeciwne moralności. Jego działania pokazują, jak łatwo można zatracić się w chciwości i egoizmie, co prowadzi do konfliktów społecznych. Krzeszowski jest symbolem zła codziennego, którego skutkiem jest niesprawiedliwość i krzywda innych, stanowiący tło moralnych wyborów Wokulskiego.

II. "Makbet" Williama Szekspira

Ambicja Makbeta, podsycana przez przepowiednie trzech wiedźm oraz namowy Lady Makbet, prowadzi go do zbrodni. Początkowo Makbet jest lojalnym rycerzem króla Dunkana, ale pragnienie władzy przejmuje nad nim kontrolę. Decyzja o zabiciu króla jest momentem kluczowym w jego życiu, który rozpoczyna jego upadek moralny. Makbet, świadom zła, którego dokonuje, nie jest w stanie oprzeć się pokusie władzy. Jego sumienie, początkowo żywe i pełne wyrzutów, z czasem zostaje stłumione przez kolejne akty przemocy.

Proces przemiany Makbeta jest fascynującym studium psychologicznym. Makbet, z lojalnego i honorowego wojownika, przekształca się w tyrana. Jego relacja z Lady Makbet pełni tu kluczową rolę moralną. Lady Makbet jest tą, która wprawia w ruch machinerię zła, jednak to Makbet ostatecznie podejmuje decyzje i ponosi za nie odpowiedzialność. Symbolika krwi, która przewija się przez całą tragedię, podkreśla moralne zepsucie bohaterów. Krew, jako symbol winy, stale przypomina o ich zbrodniczych czynach. Lady Makbet, chociaż początkowo wydaje się silniejsza, kończy tragicznie, nie mogąc poradzić sobie z wyrzutami sumienia, co prowadzi ją do szaleństwa.

Makbet, osiągnąwszy cel swoich ambicji, traci jednak wszystko, co miało dla niego znaczenie. Jego historia pokazuje, że zbrodnia nie przynosi trwałego zadowolenia ani pokoju, a walka między dobrem a złem prowadzi do wewnętrznej destrukcji.

III. Kontekst szerszy

Szatan, będąc naczelnym kusicielem, wprowadza moralne zamieszanie, stając się archetypem nieprzyjaciela ludzkości. Tradycyjne przedstawienie Szatana jako uosobienia zła znajduje się w kontraście z portretem Dobrego Boga i Jezusa Chrystusa jako symboli najwyższego dobra. Konflikt ten, osadzony w ramach chrześcijańskiego dualizmu, przedstawia nieustanną walkę między dobrem a złem w świecie, w którym człowiek jest tylko jednym z wielu aktorów.

Wybory moralne, które podejmujemy, są często inspirowane przez te archetypy. Szatan jako symbol nieprzyjaźni wobec Boga i człowieka uwypukla pokusy i wyzwania, z którymi ludzie muszą się mierzyć. Analiza tej postaci pokazuje, jak istotne są nasze codzienne decyzje moralne w walce o utrzymanie naszego człowieczeństwa.

Zakończenie

Literatura daje nam narzędzia do lepszego zrozumienia siebie i świata, ukazując, jak w obliczu wyborów możemy kształtować naszą tożsamość poprzez nasze czyny. Każdy z bohaterów analizowanych dzieł stanowi odzwierciedlenie różnych aspektów ludzkiego charakteru – naszej skłonności do dobra, pokus ulegania złu oraz wewnętrznej walki, którą toczymy, by dokonać właściwych wyborów.