Jakie funkcje pełni deformacja w kreowaniu świata przedstawionego w utworze literackim?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.03.2025 o 22:07

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 18.03.2025 o 19:45

Deformacja w literaturze jest techniką, która pozwala twórcom na manipulowanie rzeczywistością w celu uwydatnienia pewnych aspektów świata przedstawionego czy idei utworu. W twórczości literackiej, takiej jak "Szewcy" Stanisława Ignacego Witkiewicza i "Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa, deformacja pełni wiele funkcji: od krytyki społecznej, przez analizę psychologiczną, aż po pogłębianie atmosfery tajemniczości i grozy.

W dramacie "Szewcy" Witkiewicza deformacja służy przede wszystkim jako narzędzie groteski i satyry, skierowanej przeciwko mechanizmom społecznym, politycznym i egzystencjalnym. Autor, poprzez formalne zabiegi takie jak przerysowanie postaci czy absurdalne dialogi, ukazuje degenerację społeczeństwa i zagrożenia płynące z rewolucyjnych przewrotów. Postacie w "Szewcach" są celowo zdeformowane, aby podkreślić ich oderwanie od rzeczywistości oraz absurdalność ich dążeń i przekonań. Na przykład tytułowi szewcy, jak Sajetan Tempe, stają się symbolem buntu pozbawionego sensu, którego jedynym wynikiem jest przejęcie władzy przez nowe, równie skorumpowane elity. W ten sposób deformacja obrazuje cykliczność historii, gdzie rewolucja prowadzi jedynie do zmiany ról między oprawcami a ofiarami, ale nigdy do rzeczywistej poprawy losu społeczeństwa.

Podobnie, w powieści "Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa deformacja świata przedstawionego służy krytyce współczesnych autorowi realiów oraz eksploracji tematów takich jak władza, moralność i natura ludzka. Pojawienie się postaci Wolanda i jego świty w Moskwie skutkuje rewolucją w życiu mieszkańców miasta. Diabelskie ingerencje Wolanda wywołują chaos, który ukazuje hipokryzję, chciwość i zepsucie radzieckiego społeczeństwa. Elementy nadprzyrodzone przeplatają się z ostrą satyrą, eksponując absurd i niesprawiedliwość systemu totalitarnego. Bułhakow deformuje rzeczywistość, czyniąc z Moskwy przestrzeń pełną niezwykłych i niepojętych zdarzeń, co pozwala mu swobodnie komentować polityczne i społeczne kwestie, które byłyby trudne do poruszenia w konwencjonalny sposób.

W obu tych utworach deformacja pełni nie tylko funkcję krytyczną, ale także artystyczną, stając się podstawą do tworzenia niezwykłych wizji świata. W "Mistrzu i Małgorzacie" zacieranie granic między rzeczywistością a fikcją, między światem realnym a fantastycznym sprawia, że czytelnik zostaje wprowadzony w świat, w którym nic nie jest takie, jak się wydaje. To intensyfikuje doznania estetyczne i emocjonalne czytelnika, który skonfrontowany z literacką magią, zaczyna kwestionować własne postrzeganie rzeczywistości.

Deformacja jako środek literacki ma także wymiar filozoficzny i psychologiczny. W obu analizowanych tekstach przyczynia się do refleksji nad kondycją człowieka, jego miejscem w świecie i relacjami z innymi. W "Szewcach" Witkiewicz bada sens ludzkiej egzystencji w zmechanizowanym, odhumanizowanym społeczeństwie. Deformacja postaci i sytuacji unaocznia tragizm ludzkich dążeń oraz ich nieuchronną klęskę w obliczu niezmiennych mechanizmów historii. Z kolei w "Mistrzu i Małgorzacie" Bułhakow stawia pytania o naturę dobra i zła, ukazując, że często to, co postrzegamy jako rzeczywistość, może być jedynie iluzją lub wynikiem manipulacji.

Jako kontekst dla tych rozważań można przywołać twórczość Franza Kafki, szczególnie "Przemianę". W tym opowiadaniu deformacja, przemiana głównego bohatera w ogromnego owada, pełni funkcję egzystencjalnej alegorii. Kafkowska groteska poddaje analizie izolację jednostki, absurd życia i daremność prób zrozumienia własnego miejsca w świecie. Deformacja postaci staje się uniwersalnym symbolem zagubienia i nieprzystawalności człowieka do otaczającej go rzeczywistości.

Podsumowując, deformacja w kreowaniu świata przedstawionego w literaturze pozwala na głębsze zrozumienie i ekspozycję istotnych tematów społecznych, politycznych oraz egzystencjalnych. Pozwala autorom na wyrażenie treści, które w inny sposób byłyby zbyt subtelne, niebezpieczne lub trudne do przedstawienia. W "Szewcach" i "Mistrzu i Małgorzacie" deformacja staje się kluczowym elementem kompozycyjnym, wzbogacającym przekaz artystyczny i otwierającym pole do różnorodnych interpretacji.