Obowiązki jednostki wobec zbiorowości: Rozważ problem, odwołując się do lektury obowiązkowej, wybranego utworu literackiego oraz wybranego kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.01.2026 o 15:24

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.04.2025 o 16:53

Obowiązki jednostki wobec zbiorowości to temat, który wielokrotnie podejmowany był w literaturze, bowiem literatura często staje się lustrem, w którym społeczeństwo może dostrzec własne dylematy moralne i etyczne. Przyjrzyjmy się temu problemowi na podstawie wybranych utworów literackich, które są nie tylko obowiązkowe w polskim systemie edukacji, ale także wywarły znaczący wpływ na europejską kulturę.

Przykładem literackim, który w sposób wyrazisty porusza ten temat, jest „Dziady” Adama Mickiewicza. Jest to niewątpliwie jedno z najważniejszych dzieł w polskiej literaturze romantycznej. W tej epopei narodowej obserwujemy konflikt jednostki z systemem, gdzie przynależność do wspólnoty narodowej i lojalność wobec poczucia wolności są centralnymi zagadnieniami. Bohater Konrad w „Dziadach” cz. III jest symbolem buntu jednostki przeciwko niesprawiedliwości społecznej. Jego indywidualne cierpienie staje się uniwersalnym symbolem walki o wolność narodu. Konrad zmaga się z losem, pragnie poświęcić się dla dobra przyszłych pokoleń i walczyć z przemocą zewnętrznej opresji. Jego osobiste pragnienia, emocje i namiętności zostają podporządkowane wyższemu celowi - walce o wolność narodu.

Motyw poświęcenia jednostki dla dobra społeczności obecny jest również w literaturze światowej, na przykład w powieści „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow, główny bohater, przeżywa wewnętrzną walkę, która ukazuje jego zmagania z własnym sumieniem i dylematem moralnym. Jego indywidualne działania są próbą wprowadzenia sobie wymiernej sprawiedliwości, jaką jednostka może przeprowadzić w sposób subiektywny. Zostaje jednak skonfrontowany z szerszym kontekstem społecznym, gdy jego czyny zaczynają mieć wpływ na otoczenie. Próba wyniesienia się ponad normy społeczne i uzyskanie indywidualnej autonomii kończy się klęską. Dostojewski pokazał, że jednostka nie może funkcjonować w oderwaniu od społeczeństwa i jego moralnych zasad. Zbrodnia Raskolnikowa, mimo iż miała być aktem heroizmu, staje się jedynie źródłem cierpienia, zarówno dla niego, jak i dla społeczeństwa, które musi się z nią zmierzyć.

W kontekście historycznym warto również odwołać się do rzeczywistości II wojny światowej i działań Armii Krajowej w Polsce. Żołnierze AK wykazywali się ogromnym poświęceniem na rzecz walki o wolność kraju. Ich działania były heroiczne i wymagały wielkiej odwagi oraz gotowości do poświęceń. Każda z tych jednostek musiała zrezygnować z osobistych marzeń, aspiracji czy nawet życia rodzinnego dla dobra całej społeczności. Ich poświęcenie odzwierciedlało głębokie poczucie obowiązku wobec ojczyzny i wspólnoty, której czuli się częścią.

Podobnie w literaturze można dostrzec silny związek jednostki z jej obowiązkami wobec społeczeństwa na przykładzie „Antygony” Sofoklesa. Antygona staje przed trudnym wyborem między lojalnością wobec swojego brata, który zasługuje na należyty pochówek, a lojalnością wobec praw państwowych, które zakazują jego pochówku jako zdrajcy. Antygona wybiera moralne prawa boskie ponad ludzkie, nie obawiając się konsekwencji, które jej grożą. Sofokles podkreśla ważność działań jednostki, która kieruje się wyższymi wartościami i jest gotowa zaryzykować wszystko dla dobra etycznego niesprawiedliwie traktowanego członka społeczności.

Analiza powyższych utworów literackich ukazuje, jak skomplikowane są obowiązki jednostki wobec zbiorowości. Często wymagają one nie tylko poświęcenia indywidualnych pragnień, ale również odwagi, by postawić wyższe dobro wspólnoty ponad osobistymi interesami. Literatura, poprzez swoje postacie i ich decyzje, wskazuje na trudną, lecz nieuniknioną konfrontację jednostki z obowiązkami wobec innych. To nie tylko walka wewnętrzna bohatera, ale także jego interakcja z otaczającym go światem, która kształtuje jednostkę jako pełnoprawnego członka społeczeństwa. W ten sposób literatura nie tylko analizuje, ale także uczy o wartości współpracy i poświęcenia dla dobra ogółu.