Wpływ konwencji groteskowej na przesłanie utworu literackiego: Analiza dwóch lektur i wybranego kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: wczoraj o 16:14

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.01.2026 o 10:27

Konwencja groteskowa stanowi jedno z najbardziej intrygujących narzędzi literackich, łącząc elementy komizmu i horroru oraz prowadząc do przesady i karykatury. Jej celem jest przedstawienie rzeczywistości w zdeformowany sposób, który skłania czytelnika do refleksji nad realnymi problemami i ukrytymi znaczeniami. Dzięki swojej wieloznaczności i zdolności do zaskakiwania, groteska pozwala na przekraczanie granic realności i podkreślanie złożoności świata przedstawionego. W poniższej pracy postaram się ukazać, jak konwencja groteskowa wpływa na przesłanie w "Makbecie" Williama Szekspira oraz "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, uwzględniając kontekst literacki.

Rozwinięcie

Część pierwsza: "Makbet" Williama Szekspira

Groteska w "Makbecie" Szekspira odgrywa ważną rolę w budowaniu atmosfery moralnego chaosu i psychicznego rozdarcia. Już sam wstęp do historii, spotkanie Makbeta z trzema wiedźmami, wprowadza elementy groteski. Wiedźmy przedstawione są w sposób karykaturalny, z nieludzkimi cechami i podejrzanymi intencjami, co nadaje historii surrealistyczny charakter. Przepowiednie wiedźm dotyczące przyszłości Makbeta są niejasne i wyolbrzymione, wprowadzając widza w atmosferę nierealności. Te prorocze wizje odzwierciedlają wewnętrzne lęki i ambicje Makbeta, deformując rzeczywistość i podkreślając jego moralne rozdarcie.

Groteska przejawia się również w przedstawieniu Makbeta jako postaci wplątanej w świat krwi i przemocy. Przykładowo, wizja krwawego sztyletu, który prowadzi Makbeta do zbrodni, jest groteskowym obrazem, akcentującym jego psychiczne rozterki i stopniowe pogrążanie się w szaleństwie. Sceny krwawych zabójstw, pełne przerysowań i nierealistycznych elementów, ukazują moralny upadek bohatera i eskalację jego ambicji. Groteska w tych scenach działa na rzecz podkreślenia moralnego chaosu i degrengolady, w jakiej znajduje się Makbet.

Szekspir wykorzystuje groteskę, aby pokazać, jak destrukcyjne mogą być niekontrolowane ambicje i jak moralne normy mogą zostać zdeformowane pod wpływem chciwości i władzy. Potworne wizje i groteskowe postaci służą jako metafory wewnętrznego rozkładu, podkreślając konsekwencje dążenia do władzy kosztem moralności i człowieczeństwa. Groteska w "Makbecie" uwidacznia nie tylko zewnętrzny świat pełen przerażenia i chaosu, lecz także wewnętrzny świat bohatera, rozdarty między ambicjami a moralnym poczuciem winy.

Część druga: "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza

W "Ferdydurke" Gombrowicz posługuje się groteską, aby ukazać tematy infantylizacji i formowania człowieka przez społeczeństwo i kulturę. Główny bohater, trzydziestoletni Józio, zostaje w opresyjny sposób cofnięty do czasów szkolnych, co samo w sobie jest groteskowym zabiegiem, podkreślającym absurdalność i nielogiczność zdarzeń. Szkoła, w której Józio się znajduje, jest miejscem absurdalnym, gdzie rzeczywistość przypomina bardziej surrealistyczny sen niż rzeczywiste życie. Dydaktyka jest tam przejaskrawiona, a idealizacje i wartości nauczane w szkole okazują się być często pustymi, groteskowymi formami bez treści.

Józio jest zmuszony do walki z formą – narzuconymi mu przez otoczenie maskami, które deformują jego naturalność i indywidualizm. Groteska w "Ferdydurke" objawia się przez deformację rzeczywistości, ukazując świat jako miejsce, gdzie formy narzucane przez społeczeństwo są absurdem, wielokrotnie przekraczającym granice logiki. Sceny, w których Józio stara się uwolnić od narzucanych mu form, pełne są karykaturalnych postaci i wydarzeń, które podkreślają absurd i komizm jego sytuacji. Gombrowicz wykorzystuje groteskę, by ukazać, jak szkoła i społeczeństwo nieustannie formują jednostkę, narzucając jej określone role i maski.

Groteskowe przedstawienie procesów formowania i infantylizacji w "Ferdydurke" pomaga w zrozumieniu krytyki, którą autor kieruje wobec społeczeństwa i kultury. Gombrowicz poprzez zdeformowaną rzeczywistość ukazuje, jak destrukcyjny wpływ na jednostkę może mieć presja społeczna i kulturowa, zmuszając ją do przyjmowania sztucznych form. Dzięki wykorzystaniu groteski, autor podkreśla absurdalny i często destrukcyjny charakter tych procesów, zachęcając czytelnika do refleksji nad swoją własną kondycją i miejscem w społeczeństwie.

W kontekście literackim można dostrzec podobieństwa w wykorzystaniu groteski, na przykład u Szekspira. Groteska w "Makbecie" również służy odzwierciedleniu psychicznych i moralnych zawirowań bohatera. Sposób, w jaki wiedźmy manipulują Makbetem, przypomina, jak społeczność szkolna narzuca swoje formy Józiowi. W obu przypadkach groteska pomaga ukazać konflikty wewnętrzne i zewnętrzne bohaterów, podkreślając ich zmagania z narzuconą rzeczywistością.

Podobieństwa i różnice w wykorzystaniu groteski

Analizując wykorzystanie groteski u Szekspira i Gombrowicza, dostrzegamy pewne podobieństwa. U obydwu autorów groteska służy do przedstawiania moralnych i psychicznych zmagań bohaterów. Łączy ich również sposób ukazywania świata jako zdeformowanego miejsca pełnego absurdów, w którym jednostka musi się poruszać. Groteska wpływa na złożoność i wieloznaczność przesłania, umożliwiając głębszą refleksję nad przedstawianymi problemami.

Jednak wykorzystanie groteski w każdym z tych utworów ma unikalny charakter. W "Makbecie" Szekspira groteska podkreśla destrukcyjny wpływ ambicji i moralne zmagania bohatera z wewnętrznym chaosem. U Gombrowicza groteska ukazuje absurd społecznych norm i form, które deformują jednostkę. W obu przypadkach wpływa ona na przesłanie utworów, umożliwiając głębsze zrozumienie złożoności i wieloznaczności przedstawianych problemów.

Wnioski:

Groteska jako konwencja literacka odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu przesłania utworów literackich. W "Makbecie" Williama Szekspira oraz w "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza groteska jest niezwykle skutecznym narzędziem, które umożliwia eksplorację ludzkiego doświadczenia, ukazując przerysowane i zdeformowane aspekty rzeczywistości. Dzięki temu autorzy mogą uwypuklić kluczowe tematy swoich dzieł, takie jak moralny chaos, presja społeczna czy infantylizacja, zachęcając czytelnika do refleksji nad złożonymi problemami ludzkiej egzystencji. Groteska jako narzędzie literackie pozwala nam lepiej zrozumieć zarówno styl, jak i przesłanie tych znaczących utworów, ukazując, jak wielowymiarowe mogą być literackie interpretacje ludzkiego doświadczenia.