Różne postawy wobec ojczyzny: Omówienie na podstawie III części "Dziadów" oraz innych utworów romantycznych.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.10.2025 o 19:53

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 29.09.2025 o 13:42

Romantyzm, jako epoka literacka, kwitł wśród silnych emocji patriotycznych i społecznych, co wynikało z trudnej sytuacji politycznej Polaków w XIX wieku. Polscy romantycy szczególnie podkreślali znaczenie walki o niepodległość i zachowanie tożsamości narodowej. Temat postaw wobec ojczyzny jest kluczowy w literaturze tego okresu. Postawy te różnią się od siebie, przedstawiając bohaterów gotowych do poświęcenia dla ojczyzny, jak i tych, którzy pozostają obojętni bądź sceptyczni wobec jej losu. Przeanalizujmy te różne perspektywy na przykładzie takich dzieł jak „Dziady” część III Adama Mickiewicza, „Pan Tadeusz” tegoż autora oraz poprzez odniesienie się do inspirowanych nimi motywów w późniejszych utworach.

„Dziady” część III Adama Mickiewicza to jedno z najważniejszych dzieł polskiego romantyzmu, ukazujące przede wszystkim różnorodne postawy wobec ojczyzny. Adam Mickiewicz, jako twórca związany z ideą mesjanizmu narodowego, przedstawia w swoim dramacie bohaterów, którzy żyją w niewoli, ale nie tracą nadziei na odzyskanie wolności. Kluczową postacią jest tu Konrad, poeta i wizjoner, którego bunt przeciwko Bogu i dramatyczna samotność są wyrazem głębokiego patriotyzmu. Konrad gotów jest poświęcić wszystko dla dobra swojego narodu, o czym świadczy jego słynna improwizacja, w której oskarża Boga o obojętność wobec cierpienia Polaków.

Konrad nie jest jednak jedynym bohaterem, który prezentuje określoną postawę wobec ojczyzny. Obok niego pojawia się postać księdza Piotra, reprezentującego mesjanizm polski. Ksiądz Piotr widzi w narodzie polskim cierpiącego Chrystusa, który musi przejść przez mękę, aby zyskać nowe życie. To mistyczne podejście do losów ojczyzny, przedstawia Polskę jako naród wybrany, którego cierpienie ma głęboki sens i cel. Z drugiej strony mamy natomiast postawy takie jak u Senatora Nowosilcowa, personifikującego zdradę i brak patriotyzmu. Nowosilcow dba wyłącznie o własne korzyści, służąc carowi i brutalnie tłumiąc wszelkie objawy polskości.

Inny utwór Mickiewicza, „Pan Tadeusz”, choć jest epopeją narodową o dużo lżejszym tonie, również dotyka kwestii patriotyzmu. Akcja dzieje się w czasie, gdy Polacy próbują odnaleźć swoją tożsamość w obliczu rozbiorów. Postawa wobec ojczyzny jest w „Panu Tadeuszu” szczególnie widoczna w postaci Jacka Soplicy, który z początku żył bez większych ambicji, ale po tragicznych wydarzeniach w jego życiu zmienia się w emisariusza i samotnego mściciela. Jego droga od szlachcica do symbolu narodowego bohatera pokazuje, jak indywidualne losy splatają się z losami ojczyzny. Soplica ostatecznie poświęca się dla idei wolności, dostrzegając wartość narodowego zjednoczenia ponad osobistymi animozjami i konfliktami.

Z kolei jedną z ważnych inspiracji późniejszych utworów jest motyw mesjanizmu obecny w różnych kontekstach literackich i historycznych. Mesjanizm pojawia się w kontekście religijnym oraz politycznym, jako idea, że cierpienie jednego narodu ma przynieść zbawienie i nowy porządek dla ludzkości. Ideę tę można porównać do postaw, które obserwujemy w literaturze epoki romantyzmu: cierpienie narodu, zarówno w poezji Mickiewicza, jak i w rzeczywistości historycznej (np. Powstanie Listopadowe), jest przedstawiane jako konieczne, aby Polska mogła się odrodzić.

Z kolei inny kontekst, to patriotyzm porównywany z globalnym spojrzeniem na narody i państwa. W literaturze romantycznej, a szczególnie u Mickiewicza, patriotyzm jest bezwarunkowy – obejmuje intensywną miłość do ojczyzny i gotowość do największych poświęceń. Współczesne spojrzenie na patriotyzm jest często bardziej pragmatyczne, uwzględniające globalne współzależności.

Podsumowując, postawy wobec ojczyzny w literaturze romantycznej są zróżnicowane i głęboko zakorzenione w kontekście historycznym i społecznym. Bohaterowie „Dziadów” i „Pana Tadeusza” przedstawiają zarówno intensywny, emocjonalny patriotyzm, jak i cyniczne, materialistyczne podejście do losów narodu. Różnorodność tych postaw jest kluczem do zrozumienia romantycznego pejzażu literackiego oraz szerszego kontekstu historycznego, w którym przyszło żyć i tworzyć autorom tego okresu. Współczesne spojrzenia na patriotyzm, choć mogą być bardziej pragmatyczne, nadal czerpią z bogatego dziedzictwa romantyzmu, ukazując, że miłość do ojczyzny przybiera różne formy, zależnie od czasów i okoliczności, w jakich egzystujemy.