Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w utworze literackim

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.11.2025 o 14:57

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 2.11.2025 o 16:17

Konwencja oniryczna, czyli senna, to interesujący sposób kreowania świata przedstawionego oraz funkcji w tworzeniu znaczeń w literaturze. W wielu utworach literackich, zarówno polskich, jak i zagranicznych, oniryzm odgrywa kluczową rolę w budowaniu atmosfery i głębi przekazu. Poprzez analizę wybranych przykładów literackich, można zrozumieć, jak znaczącą rolę pełni sen w literaturze, dodając warstwę emocjonalną, symboliczną i psychologiczną do opowieści.

Jednym z wybitnych przykładów wykorzystania oniryzmu w literaturze polskiej jest "Lalka" Bolesława Prusa. Mimo że główne historie i wydarzenia mają jasno określone granice rzeczywistości, Prus umieszcza wewnątrz narracji refleksje i marzenia głównego bohatera, Stanisława Wokulskiego, które mają charakter oniryczny. Wokulski marzy o lepszym życiu, bezwarunkowej miłości do Izabeli Łęckiej i społecznej akceptacji. Te marzenia, choć nie są stricte snami, mają oniryczny charakter, bo prezentują wizję nierealnej rzeczywistości, pełnej złudzeń i nadziei. Dzięki temu Prus ukazuje wewnętrzny konflikt bohatera, który nie potrafi odnaleźć się w rzeczywistości i szuka ucieczki w fantazji.

Podobny zabieg oniryczny w literaturze stosuje Fiodor Dostojewski w powieści "Zbrodnia i kara". Raskolnikow, główny bohater, doświadcza snów, które są symbolicznym odzwierciedleniem jego psychiki. Szczególnie znaczącym snem jest ten, w którym śni o brutalnym zabiciu siostry i staruszki. Sen ten symbolizuje jego wewnętrzny konflikt, wyrzuty sumienia i niezdolność do poradzenia sobie z konsekwencjami własnych działań. Wykorzystując sny, Dostojewski dodaje warstwę psychologiczną do postaci Raskolnikowa, pozwalając czytelnikowi na głębsze zrozumienie jego myśli i emocji.

W literaturze światowej, jedną z najważniejszych powieści operujących motywami onirycznymi jest "Proces" Franza Kafki. Książka ta jest przepełniona surrealistycznymi i onirycznymi motywami, które odzwierciedlają absurdalność i irracjonalność świata. Choć bohater, Józef K., nie doświadcza snów w literalnym sensie, cała jego rzeczywistość jest przedstawiona w sposób zbliżony do marzenia sennego, gdzie prawa logiki nie mają zastosowania, a wydarzenia są pełne symbolizmu i niedopowiedzeń. Kafka w ten sposób buduje wrażenie klaustrofobii i irracjonalności, podkreślając absurd życia człowieka wobec niejasnych i nieprzewidywalnych praw systemu. Oniryzm w "Procesie" staje się sposobem na ukazanie egzystencjalnych lęków i bezsilności jednostki.

Bliskim przykładem z literatury polskiej, gdzie sen odgrywa istotną rolę, jest "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. W tej powieści, Gombrowicz często bawi się konwencją oniryczną, mieszając jawę ze snem i rzeczywistość z irracjonalnością. Bohater Józio Kowalski doświadcza wydarzeń, które mają charakter sennej logiki, szczególnie w szkole i domu Młodziaków. Gombrowicz, stosując oniryzm, podważa granice między dorosłością a dzieciństwem, rzeczywistością a fantazją, ukazując w ten sposób absurd społecznych norm i schematów.

Konwencja oniryczna znajduje swoje miejsce również w nowelistyce. Jednym z przykładów może być opowiadanie "Sen Wiktora" autorstwa Jerzego Andrzejewskiego. Główny bohater doświadcza wizji snu, która jest nie tylko kluczem do jego wewnętrznego świata, ale również narzędziem ukazania jego lęków i obaw. Sen w tym przypadku staje się środkiem artystycznym do analizy psychiki bohatera, ukazując jego skrzętnie ukrywane przed światem zewnętrznym emocje.

Oniryzm, czyli senna konwencja, jest niezwykle interesującym sposobem kreowania świata przedstawionego i funkcji w tworzeniu znaczeń w literaturze. Przykłady literackie wskazują na to, jak ważną rolę odgrywa sen, pozwalając na przenikanie się rzeczywistości i marzeń sennych, a także nadając głębszy, nieraz symboliczny charakter narracji. Dzięki oniryzmowi pisarze są w stanie ukazywać nie tylko wydarzenia, ale również wewnętrzny świat postaci, ich myśli, lęki i marzenia. To wszystko sprawia, że literatura staje się bogatsza, bardziej złożona i pełna ukrytych znaczeń".