Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego i „Lalki” Bolesława Prusa z uwzględnieniem kontekstu historycznego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.11.2025 o 18:28

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.11.2025 o 22:33

Po latach zaborów, Polska w 1918 roku odzyskała niepodległość, co stało się wydarzeniem o ogromnym znaczeniu historycznym i społecznym. Powrót do samodzielności politycznej po ponad wieku niewoli wiązał się z szeregiem wyzwań, którym musieli stawić czoła polscy politycy, intelektualiści i zwykli obywatele. Kluczowe stało się pytanie o przyszłość odrodzonego państwa: jak odbudować kraj, który był podzielony i zniszczony przez obcych najeźdźców? Literatura tamtej epoki, w tym „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego i „Lalka” Bolesława Prusa, oferuje różnorodne wizje i refleksje na temat możliwości odbudowy Polski. Dzieła te nie tylko kreślą realistyczne obrazy polskiego społeczeństwa, ale także formułują różne pomysły na przyszłość, które były żywo dyskutowane w polskim społeczeństwie.

"Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego, napisane w 1924 roku, wprowadza czytelnika w złożony świat przemian społecznych i politycznych, które towarzyszyły odrodzonej Polsce. Żeromski używa swojego bohatera, Cezarego Baryki, jako medium do eksploracji różnych wizji odbudowy kraju. W powieści pojawiają się trzy główne koncepcje: "szklane domy" wizjonerskiego działacza społecznego Szymona Gajowca, hasła rewolucyjne Antoniego Lulka oraz idea stopniowej modernizacji kraju.

Pierwszą wizją jest utopijna wizja "szklanych domów", którą Cezary słyszy od swojego ojca. Jest to symbol nowoczesnej, technologicznie zaawansowanej Polski, gdzie każdy obywatel ma zapewnione godne warunki życia. Ten obraz w istocie jest alegorią różnych propozycji modernizacyjnych, które pojawiały się w Polsce na początku XX wieku, kiedy to rozwój przemysłu i techniki dawał nadzieję na szybki postęp cywilizacyjny.

Druga wizja, którą Żeromski prezentuje poprzez postać Antoniego Lulka, to rewolucja społeczna i radykalne przemiany struktur społecznych. Lulek podziela komunistyczne przekonania, wierząc, że tylko poprzez gwałtowną rewolucję można obalić stary porządek i stworzyć nowe, sprawiedliwe społeczeństwo. Ta wizja odbudowy kraju odwołuje się do doświadczeń rewolucji rosyjskiej oraz fermentu ideologicznego, który towarzyszył Europie w latach 20. XX wieku.

Trzecia wizja, reprezentowana przez Szymona Gajowca, to idea reformy ewolucyjnej. Gajowiec, pracując nad planami odbudowy Polski, zdaje sobie sprawę, że podstawą musi być stopniowa modernizacja przemysłu, infrastruktury, a także systemu edukacji. Jest to pragmatyczne podejście, które odzwierciedla potrzeby i możliwości młodej Rzeczypospolitej, gdzie chaos powojenny wymagał stabilizacji i rozważnych działań.

Przenosząc się do wcześniejszego okresu, "Lalka" Bolesława Prusa, napisana w latach 1887-1889, mimo że nie dotyka bezpośrednio kwestii odzyskania niepodległości, ukazuje tło społeczno-gospodarcze, które było ważnym elementem budowy nowoczesnej Polski. Powieść, opowiadająca o losach Stanisława Wokulskiego, porusza problematykę modernizacji i potrzeby reform społecznych jeszcze w czasach zaborów.

Wokulski jest postacią, która symbolizuje dążenie do połączenia rozwoju gospodarczego z troską o losy najuboższych. Jako przedsiębiorca widzi potrzebę uprzemysłowienia Polski, co mogłoby zapewnić jej miejsce w gronie nowoczesnych państw europejskich. Jednocześnie zdaje sobie sprawę z niezbędności reform społecznych i edukacyjnych, które pozwolą na wyciągnięcie społeczeństwa z biedy i apatii. Jego doświadczenia i obserwacje ukazują, że bez modernizacji gospodarczej oraz podniesienia poziomu życia najuboższych klas, marzenie o niezależnym i silnym kraju pozostanie nieosiągalne.

"Lalka" również pokazuje problematykę modernizacji w kontekście istniejących wokół konfliktów klasowych i społecznych. Widzimy tu różne napięcia: z jednej strony mamy arystokrację, która żyje przeszłością i jest oderwana od realiów gospodarczych, a z drugiej — proletariat, który domaga się lepszych warunków życia. Wszystko to nadaje powieści wymiar realistyczny i podkreśla konieczność zmiany społecznej nie tylko poprzez rozmowy o niepodległości, ale również poprzez konkretne działania na rzecz reformy kraju.

Obie powieści — „Przedwiośnie” Żeromskiego i „Lalka” Prusa — w kontekście historycznym i literackim, pokazują różne podejścia do odbudowy Polski, zarówno po odzyskaniu niepodległości, jak i w trakcie dążeń do niej. Od wizji utopijnych szklanych domów, przez rewolucyjne zapędy Lulka, po pragmatyczne plany Gajowca i postulaty modernizacyjne Wokulskiego. Każda z tych wizji jest związana z innym okresem i innym spojrzeniem na rzeczywistość, ale wszystkie łączy jeden wspólny mianownik: pragnienie stworzenia silnej, nowoczesnej i sprawiedliwej ojczyzny. „Przedwiośnie” i „Lalka” są nie tylko cennymi dziełami literackimi, ale także ważnymi świadectwami historycznymi, które pomagają zrozumieć złożoność polskich doświadczeń związanych z budową niepodległego państwa na przestrzeni wieków.