Bunt i pokora w „Przedwiośniu”, „Lalce” oraz dwóch filmach – analiza

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: dzisiaj o 15:50

Bunt i pokora to dwa nieodłączne elementy ludzkiej egzystencji, które często pojawiają się w literaturze, filmie i szeroko pojętej kulturze. Są to postawy, które określają nasze działanie i reakcje wobec otaczającej nas rzeczywistości. Podejmowanie decyzji, które związane są z buntem lub pokorą, zawsze niesie za sobą konsekwencje, które wpływają na przebieg fabuły oraz życie bohaterów literackich i filmowych. Aby lepiej zrozumieć te dwie postawy, warto przyjrzeć się dwóm wybitnym powieściom polskiej literatury – „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego oraz „Lalce” Bolesława Prusa, a także dwóm współczesnym filmom, które w różnorodny sposób ukazują te kontrastujące ze sobą postawy.

Stefan Żeromski w powieści „Przedwiośnie” prezentuje bunt głównego bohatera, Cezarego Baryki, który swoją postawą ukazuje niezgodę na zastaną rzeczywistość. Cezary, młody idealista, doświadcza w swoim życiu licznych przemian i rozczarowań, które kumulują się w jego wewnętrznym konflikcie. Symboliczny jest tu jego bunt przeciwko ideologiom, które do tej pory kształtowały jego życie. Po powrocie do Polski z ogarniętej rewolucją Rosji, staje w obliczu rozczarowującej rzeczywistości Polski odradzającej się po zaborach. W Warszawie spotyka się z nieskutecznymi rządami i wszechobecnym społecznym niepokojem. Jego bunt wyraża się w odrzuceniu programu Stefana Gajowca, który próbował przekonać go do polityki stopniowych reform. Baryka pragnie rewolucyjnych zmian na wzór rosyjskiej rewolucji bolszewickiej. Jego nieustanne poszukiwanie sensu, pragnienie silnego, nowoczesnego państwa, które zapewni obywatelom spokój i dobrobyt, jest pełne sprzeczności. Choć Cezary dąży do zmian, nie wie, jak je osiągnąć, co prowadzi ostatecznie do jego wewnętrznego rozdarcia.

Postawa buntu znajduje swoje miejsce również w innym dziele literackim, w „Lalce” Bolesława Prusa. Powieść ta śledzi losy Stanisława Wokulskiego, którego bunt ma raczej charakter społeczny i ekonomiczny. Wokulski jest człowiekiem, który mimo iż wywodzi się z niższych warstw społecznych, dzięki własnej pracy, determinacji i inteligencji, potrafi osiągnąć sukces finansowy. Jego bunt przeciwko społecznym konwenansom i bezwładności arystokracji staje się jednym z głównych tematów powieści. Wokulski nie godzi się na panujący w społeczeństwie XIX-wiecznej Warszawy marazm i niesprawiedliwość. Jego działania, takie jak inwestowanie w sklep lub niesienie pomocy ubogim, pokazują, że zależy mu na rzeczywistych reformach społecznych.

Jednakże Wokulski, podobnie jak Baryka, napotyka na mur obojętności i niezrozumienia. Arystokracja patrzy na niego z góry, a próby zbliżenia się do Izabeli Łęckiej kończą się dla niego upokorzeniem i rozczarowaniem. Bunt Wokulskiego znajduje swoje tragiczne zakończenie, kiedy rozczarowany światem i niezdolny do dalszej walki, decyduje się na symboliczne odejście od rzeczywistości.

Pokora to natomiast cecha, która znajduje swoje oblicze w bohaterach podporządkowujących się rzeczywistości, nie porzucając jednak swoich ideałów. W „Przedwiośniu” pokorny, a jednocześnie wytrwały wydaje się być Gajowiec, który wierzy w racjonalne reformy i stopniowe zmiany. Jego postawa przedstawia alternatywę wobec buntu Cezarego. Gajowiec oferuje wizję cierpliwego budowania kraju krok po kroku oraz wprowadzania przemyślanych reform. Ta postawa wymaga samozaparcia i odwagi, by przeciwstawiać się szybkim i radykalnym zmianom, które zdają się przyciągać uwagę wielu młodych ludzi. Pokora Gajowca jest więc w pewien sposób buntem przeciwko rewolucji, która często niszczy to, co ma być budowane.

W „Lalce” postawę pokory reprezentuje subiek Rzecki, którego lojalność wobec Wokulskiego i wierne przekonania polityczne, choć naiwne, stanowią przykład wytrwałości wobec rzeczywistości. Rzecki, zafascynowany ideami bonapartyzmu i wiarą w silną jednostkę, żyje w swoim niewielkim, uporządkowanym świecie. Jego pokora wobec życia oraz akceptowanie porażek i trudności z godnością, kontrastuje z buntowniczym nastawieniem Wokulskiego. Rzecki pokazuje, że pokora nie oznacza braku ambicji czy rezygnacji z własnych przekonań, ale że można wytrwałością i wiernością własnym ideałom zmieniać rzeczywistość na miarę własnych możliwości.

Filmy również doskonale obrazują różnorodne aspekty buntu i pokory. Przykładem jest „Czas Apokalipsy” Francisa Forda Coppoli, który świetnie ilustruje bunt wewnętrzny i zewnętrzny. Kapitan Willard zostaje wysłany w głąb dżungli w Wietnamie z misją zneutralizowania pułkownika Kurtza, który zbuntował się przeciwko dowództwu i prowadzi własne rządy pełne chaosu i przemocy. Kurtz swoim buntem przeciwko korupcji i bezsensowności wojny staje się tragicznym bohaterem, który zostaje pochłonięty przez własną destrukcyjną siłę. Jego bunt jest skrajną formą sprzeciwu wobec obłudy, jaką sam widzi w systemie mundurowym, którego był częścią.

W kontekście pokory można przywołać film „Cicha noc” Piotra Domalewskiego. Opowiada on historię Adama, który wyjechał do pracy za granicę, ale wraca do Polski na święta Bożego Narodzenia w nadziei na rychłą poprawę swoich warunków życiowych. W trakcie spotkania z rodziną musi stawić czoła problemom i napięciom, które pokornie akceptuje, starając się jednocześnie znaleźć najłagodniejsze rozwiązania. Adam pokazuje, że pokora wobec życia i akceptacja niełatwej rzeczywistości mogą być równie odważnym wyborem jak bunt. Jego postawa budzi refleksję nad tym, że czasem spokojne i wytrwałe dążenie do celu może przynosić trwałe zmiany.

Podsumowując, zarówno literatura, jak i film prezentują mnóstwo przykładów buntu i pokory. Postacie literackie oraz filmowe, takie jak Cezary Baryka, Stanisław Wokulski czy kapitan Willard, swe bunty przeżywają w różnorodny sposób, ukazując sprzeczne emocje i dążenia. Jednocześnie ludzie tacy jak subiekt Rzecki czy Adam z „Cichej nocy” wykazują, że pokora może być sposobem na życie pełne godności i wierności własnym przekonaniom. Ostatecznie, każda z tych postaw wnosi do naszego życia inne wartości i pokazuje, że zarówno bunt, jak i pokora, mogą być odpowiedzią na wyzwania, jakie stawia przed nami rzeczywistość. Przemyślana synteza obu postaw, akt harmonii między emocją a rozsądkiem, pozwala lepiej zrozumieć, kim jesteśmy i jak chcemy kształtować naszą rzeczywistość.