Barokowa i renesansowa wizja świata. Charakterystyka porównawcza dwóch epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.01.2024 o 14:22

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.01.2024 o 11:02

Renesans i barok to dwie różne epoki, które w sposób wyrazisty prezentują odmienne podejście do rzeczywistości, człowieka i sztuki. Renesans charakteryzował się powrotem do antycznych ideałów piękna, harmonii i proporcji, z jednej strony akcentując godność i wielkość człowieka jako "mikrokosmosu" i miejsce, w którym koncentrują się zmienne losy świata, z drugiej zaś podkreślając rolę rozumu i nauki. Barok z kolei wypływał z potrzeby wyrażenia intensywności uczuć, dynamizmu i przepychu, często kładąc nacisk na kontrast między przemijaniem a wiecznością.

W renesansie widoczne jest przekonanie o możliwości poznania i zrozumienia świata przez człowieka. Wzorem doskonałości stał się człowiek wszechstronnie rozwinięty, o szerokich horyzontach myślowych – homo universalis, taki jak Leonardo da Vinci. Człowiek ten dążył do osiągnięcia harmonii między umysłem a ciałem, ducha i materii. W literaturze renesansowej, np. w utworach Jana Kochanowskiego, odnajdujemy motywy antropocentryczne, pragnienie ładu i harmonii, jak również inspirację kulturą antyku.

Barok, będąc odpowiedzią m.in. na problemy czasów wojen religijnych, odkrywa przed ludźmi wizję świata pełną sprzeczności i przemijania. Literatura i sztuka barokowa często zajmują się tematyką ulotności, śmierci (memento mori), kontrastując ziemskie życie z wiecznością, grzech z doskonałością. W dziełach barokowych pojawia się też częsty motyw wewnętrznego podziału, dualizmu – człowiek barokowy doświadcza konfliktu między duchowością a materialnością, wiecznością a chwilowością, co ujawnia choćby w poezji Jana Andrzeja Morsztyna czy Zbigniewa Morsztyna.

Renesansowy optymizm i wiara w rozum przekształcają się w baroku w dysharmonię i poczucie niepewności. Przejawia się to nie tylko w literaturze, ale i w sztukach plastycznych – renesansowe poszukiwanie idealnych proporcji i jasnych kompozycji zostaje zastąpione przez barokową grę światłocieni, dynamicznych form i emocji.

W kontrastowym obrazie tych dwóch epok, obecne są różne spojrzenia na Boga i religię. Renesans wywyższa człowieka i jednocześnie Boga jako demiurga, natomiast barok ukazuje Boga jako nieosiągalną i niewyobrażalną istotę, co podkreśla między innymi tajemniczość i nieprzewidywalność losu ludzkiego.

Zatem, porównując te dwa światy, można dostrzec zmianę paradygmatu w percepcji rzeczywistości – od wyważonego humanizmu i antropocentryzmu renesansu do dramatyzmu, ekspresji uczuć i zagadki bytu charakterystycznych dla baroku. Renesans wierzył w możliwość zharmonizowania świata przez człowieka, podczas gdy barok pokazywał jego wzburzenie i konfliktowe aspekty. Obie epoki, choć w różny sposób, dążyły do zrozumienia pozycji człowieka w szybko zmieniającym się i wielowymiarowym świecie.