Charakterystyka porównawcza epok: Baroku i Renesansu. Jakie wizje ukazują i jak przedstawiają świat?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.02.2024 o 22:00

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.02.2024 o 15:35

Renesans i Barok to dwie epoki, które, mimo swej bliskości w czasie, zdecydowanie różnią się w sposobie postrzegania świata i prezentowania go w literaturze. Renesans, który narodził się we Włoszech pomiędzy XIV a XVI wiekiem, przyniósł z sobą odrodzenie idei antycznych oraz silny nurt humanizmu. Człowiek – homo uniwersalis – stanął w centrum zainteresowania, dostrzegano w nim twórcę i zdolność do osiągania szczęścia za pomocą racjonalnego myślenia i cnoty. Renesans był okresem optymizmu, eksploracji i wiary w harmonię świata.

Barok natomiast, który nastał w XVII wieku, był epoką kontrreformacji, gdzie wszechmoc Boga była szczególnie eksponowana. W sztuce barokowej uwolniono wyobraźnię, emocje oraz dynamikę, jednocześnie tworząc dzieła o złożonych formach. Nazwa Baroku może wywodzić się od portugalskiego określenia "baruecco", co oznaczało cenną, lecz nieregularnie ukształtowaną perłę, co symbolizować może złożony charakter tej epoki.

W literaturze Renesansu odnajdujemy optymizm i głęboką wiarę w człowieka, okazującego się być istotą zdolną do poznania i opanowania świata. To wiara w możliwość harmonijnego współistnienia z naturą, odrzucenie cięży grzechu pierworodnego i zainteresowanie pięknem świata. Jan Kochanowski, czołowy przedstawiciel tej epoki w Polsce, w swojej twórczości doskonale obrazuje harmonię i spokój ludzkiego istnienia, a zainteresowanie naturą widoczne jest w jego "Fraszkach" i "Trenach". "Nie porzucaj nadzieje" – nawoływał i tym samym wyrażał przekonanie, że człowiek jest panem swojego losu.

Barok to okres znacznie większego pesymizmu i niepewności. Świat barokowy jest pełen sprzeczności, chaosu i nieustającej walki dobra ze złem, co jest mocno zarysowane w twórczości Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Jego poezja to nieustanna walka z myślą o śmierci, przemijaniu i zmaganiu z problemami egzystencjalnymi. Podobne motywy odnajdziemy u Daniela Naborowskiego, którego poezja oscyluje wokół marności życia i nieuchronnego przemijania, czy u Jana Andrzeja Morsztyna, który dopełnia obraz barokowej literatury prezentując kontrast między miłością zmysłową a miłością duchową.

Renesans skłaniał do radości życia i czerpania przyjemności każdego dnia wedle zasady "carpe diem" epikurejskiej filozofii, podczas gdy Barok rozrastał się w fascynację przemijaniem, czym reprezentował klasyczny memento mori. Jan Kochanowski uczył zgodności z naturą i prostoty, podczas gdy poeci barokowi jak Sęp Szarzyński czy Naborowski koncentrowali się na wewnętrznych rozterkach, dwoistości bytu oraz duchowej próbie człowieka w obliczu nieuniknionej śmierci.

Na zamyślenie skłaniają drogi, jakimi poszły obie epoki w przedstawianiu miejsca człowieka w kosmosie. Renesans stawiał człowieka niemalże w jego centrum, Barok zaś wskazywał na skomplikowaną pozycję wobec nieubłaganej i często nierozumianej woli Bożej. Stosunek do życia i śmierci również wyraźnie kontrastował – pierwszy był okresem celebracji życia, drugi – refleksji nad jego ulotnością i nieuchronnością końca.

Wnioskując, Renesans i Barok prezentują dwa zdecydowanie różne sposoby wyrażania miejsca człowieka i jego relacji ze światem. Renesans skupiał się na optymizmie, osobistych możliwościach i harmonii, podczas gdy Barok zwrócił uwagę na przemijane, niepewne i złożone aspekty ludzkiego bytu. Obie epoki, mimo ich odmienności, przyczyniły się do wzbogacenia literatury o niezwykle wyrafinowane językowo i ideowo dzieła, które do dziś fascynują i inspirują nowe pokolenia czytelników.