Relacje : tyran i jednostka w systemie totalitarnym czyli polityka i etyka w świetle wybranych utworów: Cz. Miłosz „ Który skrzywdziłeś..“

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.01.2024 o 16:57

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.01.2024 o 9:25

W literaturze totalitaryzm pełni funkcję nie tylko tła historycznego, ale często jest głównym przedmiotem krytyki, a jego wpływ na jednostkę staje się kluczowym tematem. Czesław Miłosz, noblista i jeden z najwybitniejszych polskich poetów, w swojej twórczości wielokrotnie podejmował problematykę związaną z systemem totalitarnym, badając jej wpływ na relacje międzyludzkie oraz moralność jednostki. "Który skrzywdziłeś", utwór zawarty w tomie "Król Popiel i inne wiersze", to jeden z przykładów tej tematyki w dorobku poety.

Wiersz "Który skrzywdziłeś" jest monologiem wewnętrznym skierowanym do siebie, w którym mówca wyznaje uczucia winy i obawy przed odwetem ze strony tych, których skrzywdził w przeszłości. Jest to poezja introspekcyjna, koncentrująca się na relacji tyran-jednostka w skali mikro, gdzie tyranem może być każdy z nas, a ofiarami - ludzie, których dotknęły nasze decyzje. Mówca liryczny zdaje relację z wewnętrznej przemiany, od nieświadomości i lekceważenia swoich czynów, do nagłego uświadomienia sobie ich ciężaru. Nie jest to jednak proste przyznanie się do winy, lecz złożony proces samorozliczenia, który wskazuje na głębokie rozważania etyczne autora.

W kontekście totalitaryzmu, pojedynczy człowiek jest często stawiany w sytuacjach wyboru, które definiują jego relację z systemem oraz jego moralność. Pojedyncze decyzje, jakich musi dokonać, są odzwierciedleniem etycznych dylematów. W świetle literatury Miłosza, a szczególnie w wierszu "Który skrzywdziłeś", manifestuje się dychotomia między wolą indywidualną a przymusem zewnętrznym. Z jednej strony jest to walka jednostki o zachowanie własnej tożsamości i moralnej integralności, a z drugiej - niewidzialne nici manipulacji i przymusu, które sprawiają, że nawet najmniejszy akt oporu wydaje się być niemożliwy.

W systemie totalitarnym, gdzie władza najczęściej koncentruje się w rękach nielicznych, relacja tyran-jednostka nabiera szczególnego znaczenia. Miłosz, będąc świadkiem i uczestnikiem historycznych przemian, doskonale rozumiał, jak bardzo struktury totalitarne wpływają na psychikę człowieka. W poemacie "Do Jonathana Swifta" z tomu "Traktat poetycki" widać wyraźnie, że poeta dostrzegał dwoistość szaleństwa zabijania oraz dwoistość moralności ogólnoludzkiej wobec despotycznych rządów. Słowa wiersza zdają się być przestrogą przed zgubnymi konsekwencjami oddania się niewoli absolutnej władzy, która rozmywa granice pomiędzy dobrem a złem.

Właśnie to rozmycie granic i ciągły konflikt między chęcią zachowania osobistej etyki a przymusem lojalności wobec tyranii stają się dla Miłosza punktem, od którego nieustannie zadaje pytania o granice ludzkiego sumienia i wolności. Czy można zachować moralną czystość w świecie, w którym zło wydaje się być wszechwładne? Czy każdy człowiek mający władzę zamienia się w tyrana? To pytania, na które odpowiedzi Miłosza są skomplikowane i wielowymiarowe. Z jednej strony poeta uważa, że system totalitarny korumpuje ludzi i popycha ich do dokonywania zła, z drugiej jednak podkreśla rolę indywidualnych wyborów oraz odpowiedzialność za nie, nawet w najcięższych warunkach.

Reasumując, poezja Czesława Miłosza nie pozostawia wątpliwości, że totalitaryzm to system, w którym relacje międzyludzkie są szczególnie napięte, a jednostka jest nieustannie wystawiana na próbę swojej moralności i etyki. "Który skrzywdziłeś" jest tylko jednym z wielu utworów, w których poeta dotyka tej tematyki, starając się zrozumieć i wyjaśnić mechanizmy rządzące działaniami ludzi wobec nieograniczonej władzy. W ostatecznym rozrachunku Miłosz przekonuje, że odpowiedzialność za wybory moralne spoczywa na barkach każdego człowieka, także tego, który znalazł się w szponach totalitarnego systemu.