Barok- epoka upadku czy rozkwitu? Program naprawy Rzeczypospolitej w piśmiennictwie polskiego odrodzenia.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.01.2024 o 13:59

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.01.2024 o 12:12

Odrodzenie w Polsce, czas intensywnych przemian politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturalnych, otworzyło szerokie spektrum możliwości dla myślenia o przyszłości Rzeczypospolitej. Program naprawy państwa, który zarysowano w piśmiennictwie tamtych czasów, sygnalizuje głębokie zapotrzebowanie elit na zmiany.

Pisarze i myśliciele polskiego odrodzenia, tacy jak Piotr Skarga czy Andrzej Frycz-Modrzewski, próbowali nie tylko diagnozować bieżące problemy, ale także proponować konkretne rozwiązania. Skarga w swoich "Kazaniach sejmowych" mówił o moralnym zepsuciu, braku porządku prawnego oraz konieczności silnej władzy centralnej jako antidotum na "sześć polskich chorób", m.in. anarchię szlachecką i brak poszanowania dla autorytetów. Natomiast Modrzewski w dziele "O poprawie Rzeczypospolitej" zastanawiał się nad reformą systemu edukacyjnego, rozwojem prawa i wzmocnieniem pozycji państwa.

Porównanie postulatów obu myślicieli z rzeczywistością polskiej epoki odrodzenia i wczesnego baroku wydaje się być interesującym punktem wyjścia do odpowiedzi na pytanie, czy barok był epoką upadku czy rozkwitu. To czas, kiedy na polskim tronie zasiadali Zygmunt III Waza i Władysław IV, a kraj był świadkiem zarówno wewnętrznych rozbicie, jak również zagrożeń zewnętrznych. Mimo tych zagrożeń, barok to także okres rozkwitu kultury sarmackiej i znaczących osiągnięć w literaturze oraz sztuce.

W dziedzinie literatury Mikołaj Rej wypowiadał się krytycznie na temat stanu państwa polskiego, Jan Kochanowski w "Fraszkach" czy "Pieśniach" reflektował nad wadami społeczeństwa, a "Odprawa posłów Greckich" stanowiła literacki obraz polityki tamtych czasów. Z tych dzieł emanuje zarówno duch reformatorski, jak i głęboki patriotyzm twórców, co miało niebagatelny wpływ na kształtowanie świadomości narodowej.

Jan III Sobieski, obierając kurs na modernizację państwa i osiągając sukcesy w walce z zagrożeniami zewnętrznymi, może być postrzegany jako ostatni wielki władca epoki rozkwitu, który jednocześnie jednak zapowiadał zbliżający się upadek Rzeczypospolitej.

Barok w Polsce oferuje mozaikę zarówno upadku jak i rozkwitu. Z jednej strony mamy tu degrengoladę systemu politycznego i słabości państwa pod presją wewnętrznych i zewnętrznych konfliktów. Z drugiej strony jest to okres znamienity artystyczną ekspresją, wnętrzami pełnymi splendoru, literaturą i myślą filozoficzną, która stawiała czoła wyzwaniom i poszukiwała drogi dla dobra Rzeczypospolitej.

Twórczość publicystyczna odrodzenia wywarła decydujący wpływ na polską świadomość polityczną. Znakiem tego było poszukiwanie przez Reja, Kochanowskiego i innych środków naprawy państwa i społeczeństwa, które byłyby zarówno praktyczne, jak i zgodne z etosem narodowym.

Podsumowując, barok, choć był okresem pewnych kłopotów, posiadał także momenty przejrzystości i zrywy ku doskonałości. Kwestia upadku czy rozkwitu pozostaje więc względna i złożona – barok traktować należy jako okres przełomowy, gdzie obok objawów zachodzących duchowych i społecznych procesów degeneracyjnych, tkwią również zalążki nowych, ożywczych tendencji.

Programy naprawcze renesansowych myślicieli, choć nie zawsze realne w kontekście ówczesnej polityki, miały ogromne znaczenie dla idei państwowości i narodowej tożsamości. Ich dziedzictwo, obok bogactwa baroku, pozostaje nieodłącznym składnikiem narodowej kultury i świadomości, będąc przestrogą i inspiracją dla przyszłych pokoleń. Wypracowane wówczas idee i wartości tłumaczą część późniejszych losów Polski i podkreślają znaczenie intelektualnego dorobku epoki na kształt dzisiejszej polskości.