Renesans oraz barok, jako dwie epoki oraz dwa spojrzenia na świat.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.08.2024 o 10:39

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.08.2024 o 10:23

Wstęp:

Renesans swoją nazwę zawdzięcza francuskiemu terminowi „Renaissance”, który oznacza „odrodzenie”. Pierwsze użycie tego terminu przypisuje się Giorgio Vasarimu, włoskiemu malarzowi żyjącemu w XVI wieku. Odrodzenie, o którym mówimy, odnosi się do powrotu do antycznych idei, nauki i sztuki, po okresie średniowiecza, który często określany jest jako „ciemne wieki”. Jacob Burckhardt, autor monumentalnej pracy „Kultura Odrodzenia we Włoszech”, był jednym z pierwszych badaczy, którzy szczegółowo zajęli się tym okresem. Ramy czasowe renesansu różnią się w zależności od regionu: we Włoszech epoka ta trwała od XIV do początku XVI wieku, podczas gdy w krajach północnych rozpoczęła się pod koniec XV wieku i trwała do końca XVI wieku. W Polsce renesans rozpoczął się pod koniec XV wieku i przeżywał swój rozkwit w XVI wieku, aby zakończyć się w latach 30. XVII wieku.

Barok, inna fascynująca epoka, swoją nazwę zawdzięcza terminu „barocco”, który ma włosko-portugalskie pochodzenie i oznacza „surową, nieobrobioną perłę”. Słowo to wiąże się również ze hiszpańskim „baruecco”, które ma podobne znaczenie. Barok nie ogranicza się jedynie do określonej epoki, ale obejmuje także specyficzny prąd ideowy, literacki i artystyczny. Jego ramy czasowe zaczynają się w Europie od II połowy XVI wieku, podczas gdy w Polsce możemy wyróżnić trzy etapy: wczesny barok (prebarok) na przełomie XVI i XVII wieku, dojrzały barok (pełny barok) od lat 30. XVII wieku do lat 70. XVII wieku, oraz schyłkowy barok (późny barok) od lat 30. XVIII wieku.

Rozwinięcie:

Fundamenty światopoglądu obu epok:

Renesans przede wszystkim charakteryzuje się antropocentryzmem oraz humanizmem. Antropocentryzm, będący przeciwieństwem teocentryzmu środkowiecza, kładzie człowieka w centrum wszechświata. Termin ten pochodzi od łacińskich słów „atropos” (człowiek) i „centrum” (środek). Renesans gloryfikuje człowieka jako istotę wyjątkową, zdolną do nieograniczonych możliwości. Humanizm z kolei, bazujący na łacińskim „homo” (człowiek), podkreśla potencjał i wartość ludzkiego umysłu. Słynne motto tej epoki, „Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce” (Terencjusz), doskonale oddaje esencję tego prądu myślowego. W renesansie ważną rolę odegrała także reformacja, czyli ruch religijny i społeczny, który dążył do reform w obrębie chrześcijaństwa i spowodował rozłam w Kościele. Popularność zyskały również doktryny filozoficzne takie jak epikureizm i hedonizm, które akcentowały przyjemność i unikanie cierpienia jako drogi do szczęścia. Stoicyzm, filozofia związana z logiką i życiem zgodnym z rozumem, również cieszył się szerokim uznaniem.

Barok w dużej mierze opierał się na kontrreformacji, która była odpowiedzią na reformację i dążyła do reformy oraz umocnienia Kościoła katolickiego. Ruchy kontrreformacyjne wywarły duży wpływ na kulturę i sztukę. Filozofia baroku zdominowana była przez nurt racjonalistyczny, którego przedstawiciele, tacy jak René Descartes (Kartezjusz), Blaise Pascal oraz Francis Bacon, odegrali znaczącą rolę. Descartes, znany z maksymy „Cogito, ergo sum” (Myślę, więc jestem), twierdził, że pewność myślenia jest podstawą wiedzy, która pochodzi z jednostki, a nie z zewnętrznych realiów. Pascal z kolei podkreślał podział między rozumem a wiarą, uznając teologię za dziedzinę, która leży poza możliwościami nauki. Francis Bacon, angielski filozof, reprezentował nowożytną ideę nauki, opartą na eksperymentalnej i utylitarnej wiedzy.

Koncepcja świata oraz ludzi w sztuce:

Sztuka renesansu odzwierciedlała fundamentalne zmiany w myśleniu ludzi tej epoki. W architekturze dominowały ład, harmonia, symetryczne i regularne kształty, co doskonale ilustruje Kaplica Zygmuntowska na Wawelu w Krakowie. Rzeźbiarstwo z kolei stawiało na piękne, proporcjonalne posągi i łagodne oblicza. Przykładem może być „Mojżesz” Michała Anioła, który zachwyca swoją doskonałością formy i szczegółami. Malarstwo renesansowe wyróżniało się klarownymi, jasnymi barwami i harmonijnymi kompozycjami, jak w słynnej „Mona Lisie” Leonarda da Vinci. Cała koncepcja świata renesansowego opierała się na człowieku jako najważniejszej jednostce, która żyje w zgodzie z rzeczywistością.

Barok przyniósł ze sobą całkowicie odmienne podejście do sztuki. Architektura tej epoki charakteryzowała się monumentalnością, nadmiernym zdobnictwem i religijnym charakterem budowli, co doskonale widać na przykładzie Pałacu wersalskiego. Malarstwo barokowe było natomiast pełne ekspresyjności, ciemnych barw i asymetryczności. Przykładem jest „Złożenie do grobu” Caravaggia, które emanuje dramatyzmem i głębokimi emocjami. Koncepcja świata barokowego była pełna niepokoju i dramatyzmu; rzeczywistość była postrzegana jako tajemnicza i pełna konflików.

Koncepcja świata oraz człowieka w dziełach literackich:

Literatura renesansowa kładła duży nacisk na ideał szlachcica-ziemianina, który prowadził spokojne życie na wsi, w zgodzie z naturą. Dzieła takie jak „Żywot człowieka poczciwego” Mikołaja Reja czy „Pieśń Świętojańska o Sobótce” Jana Kochanowskiego doskonale oddają ten ideał. Humanizm i patriotyzm były także ważnymi motywami w literaturze renesansowej. Dzieła takie jak „Na Sokalskie mogiły”, „Odprawa posłów greckich” czy „Kazania sejmowe” przedstawiały życzliwe spojrzenie na rzeczywistość oraz obowiązki wobec ojczyzny.

Barok z kolei podkreślał instynkt śmiertelności i kontrast między wartościami ziemskimi a duchowymi. Dzieła takie jak „Transakcja wojny chocimskiej” i „Krótkość żywota” Daniela Naborowskiego ukazują to rozdarcie i dramat człowieka świadomego kruchości życia. Literatura barokowa kreowała również wizerunek ziemianina-sarmaty, który troszczył się o ojczyznę i starał się żyć według cnotliwych zasad. „Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska są tego doskonałym przykładem.

Wnioski końcowe:

Różnice w postrzeganiu świata między renesansem a barokiem są znaczące. Renesans charakteryzował się postrzeganiem świata jako uporządkowanego, harmonijnego i pełnego spokoju, w którym człowiek żył w zgodzie z otaczającą go rzeczywistością. Barok natomiast widział świat jako tajemniczy, pełen walki między dobrem a złem, a człowieka jako istotę przeżywającą wewnętrzne konflikty, świadomą kruchości i ulotności życia.

Analiza kontrastujących podejść do świata i życia w renesansie i baroku ukazuje, jak różne mogą być spojrzenia na człowieka i jego miejsce w świecie. Obydwie epoki, choć różne, fascynują swoją różnorodnością i ewolucją myśli ludzkiej i artystycznej, tworząc szeroką panoramę ludzkiego doświadczenia przez stulecia.