Woland i jego świta, a wizerunki diabła w kulturowej ikonografii

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.01.2024 o 16:10

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.01.2024 o 15:01

W ikonografii kulturowej diabeł przeszedł długą drogę od demonicznej istoty z ognistymi oczami, kopytami i rogami aż do postaci złożonej, a nawet pozytywnej, jak w przypadku Wolanda z "Mistrza i Małgorzaty" Michaiła Bułhakowa. W niniejszym wypracowaniu przedstawię różnorodność wizerunku diabła, badając postacie Wolanda i jego świty, zestawiając je z tradycyjnymi wizjami szatana.

W sztuce chrześcijańskiej diabeł często ukazywany był z rożnymi atrybutami, takimi jak czarne skrzydła, widełki, ogień. Wczesne przedstawienia kierowały się surowymi przekonaniami religijnymi, demonizując diabła jako personifikację zła. W epoce romantyzmu obraz Szatana zaczął ewoluować. Przykładem może być "Mefisto nad miastem" Eugène’a Delacroixa, gdzie diabeł to już nie tylko wcielenie zła, ale też byt o majestatycznej i magnetycznej osobowości. W Polsce, średniowiecze dało nam obrazy związane z grzechem i przestrogą, np. ze szkoły gdańskiej, gdzie diabeł ukazywany był jako egzekutor Bożej sprawiedliwości.

W kolejnych epokach artystyczni wizjonerzy jak Henry Fuseli w "Mary nocnej" przedstawiali diabła jako istotę bardziej metafizyczną, wpisującą się w ludzkie lęki i obsesje. Dzieła mistrzów - Albrechta Dürera, Michała Anioła, Hieronima Boscha, Hansa Memlinga - wpłynęły na złożony i wielowymiarowy wizerunek diabła w kulturze europejskiej.

Bogate dziedzictwo artystyczne i kulturowe diabła implikuje różnorodność interpretacji, co doskonale ogląda się w postaci Wolanda, który nie jest typowym diabłem. Jego wygląd i działania bywają pełne sprzeczności i paradoksów – jest on zarówno groźny, jak i ujmujący. Woland jako literacki charakter ma bogaty filozoficzny podkład, kwestionując moralność, wolność i esencję ludzkiej natury.

Towarzysze Wolanda są analogicznie różnorodni i złożeni. Korowiow-Fagot to szyderczy komentator, którego postępowanie wydaje się odzwierciedlać absurdalność rzeczywistości. Behemot to kot pełen kontrastów, przywodzący na myśl mitologiczne związki kotów z czarami i magicznymi mocami. Azazello i Hela dodają ludzkich rysów postaciom demonicznym, podkreślając równocześnie ich inne, nieludzkie aspekty.

Diabeł, od czasów Biblii przez dzieła Johna Miltona aż do "Fausta" Johanna Wolfganga von Goethe, stale ewoluował. Biblijny Lucyfer był aniołem, który zbuntował się przeciw Bogu. W „Faustach” znajdujemy postać Mefistofelesa, który w odbiorze kulturowym stał się wzorcem dla postaci Wolanda. To właśnie Goethego Mefisto, złożony i pełen humoru, był punktem odniesienia dla Bułhakowa w kształtowaniu swego bohatera.

W filozofii i teologii diabeł jest równie wielowymiarowy. Wladysław Kopaliński podkreślał symboliczną rolę diabła w kulturze, a psychoanalityk Sigmund Freud postrzegał go jako manifestację ludzkich nieświadomych pragnień. Mircea Eliade, z kolei, wskazuje na mitologiczne i rytualne podłoże postaci diabelskich.

W "Mistrzu i Małgorzacie" diabeł służy nie tylko jako medium dla głębszego zrozumienia rzeczywistości moskiewskiej lat trzydziestych XX wieku, ale również jako narzędzie krytyki systemu totalitarnego i demaskator społecznych zakłamań oraz korupcji.

Podsumowując, w kulturowej ikonografii diabelskie wizerunki pełnią złożoną funkcję, wiążąc się z reprezentacją zła, ale też stanowiąc metaforę ludzkich lęków, pragnień i moralności. Motyw diabła wykazuje zdumiewającą adaptacyjność do różnych czasów i potrzeb społecznych. Woland z "Mistrza i Małgorzaty" jest nowoczesnym przykładem takiej adaptacji, ukazując diabła jako postać wielowymiarową i ostatecznie, w pewien sposób, zrozumiałą.

W literaturze i ikonografii znajdziemy wiele źródeł ukazujących, jak zmieniało się postrzeganie diabła. Od obrazów średniowiecznych po nowożytne dzieła Goethego, każda interpretacja diabła wnosi własny wkład do bogatej mozaiki kulturowych przedstawień tej fascynującej istoty.