Bohaterowie "Nad Niemnem" – przedstawiciele społeczeństwa polskiego po powstaniu styczniowym

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.01.2024 o 15:28

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 29.01.2024 o 8:13

W powieści Elizy Orzeszkowej "Nad Niemnem", czytelnik ma okazję zapoznać się z szerokim spektrum społeczeństwa polskiego żyjącego w cieniu niedawnej klęski powstania styczniowego. Wnikliwe studium psychologiczne i społeczne, jakie przeprowadza autorka, rzuca światło na dwa główne struktury ówczesnej Polski – ziemiaństwo i szlachtę zaściankową. Owe warstwy społeczne reprezentują różne postawy życiowe i światopoglądy, które przejawiają się w ich działaniach oraz stosunkach wzajemnych. Wyrazem tego są charakterystyczne dla danej grupy postaci, z których każda na swój sposób symbolizuje nie tylko indywidualną historię, ale i szeroki kontekst historyczno-społeczny.

Ziemiaństwo, jako średnia własność ziemna, w "Nad Niemnem" stoi na pierwszym planie. W powieści widoczne jest jego zróżnicowanie majątkowe, co wpływa na życie i wybory poszczególnych postaci. Andrzejowa Korczyńska jest kobietą, która po śmierci męża musi sama zarządzać majątkiem i wychowywać syna. Jest głęboko religijna, ceni tradycyjne wartości i trwa przy nich pomimo niesprzyjających czasów. Syn Benedykt, doświadczony bezpośrednio klęską powstania, w reakcji na wydarzenia rezygnuje z młodzieńczych ideałów, stając się cynicznym i materialistycznym zarządcą swojego majątku, co przedstawia konflikt pokoleń i różnice w koncepcjach życiowych.

Marta Korczyńska życie poświęca prowadzeniu gospodarstwa i dbaniu o dom. Jej nieudane życie uczuciowe wywarło na nią ogromny wpływ, jednak mimo wszystko zachowała w sobie troskę i umiejętność oddziaływania na młodsze pokolenie. Za to jej siostra, Emilia, jest postacią zamyśloną, która żyje światem iluzji, odrealniając się od trudności codzienności. Zygmunt Korczyński, w kontekście degradacji ziemiaństwa, pokazany jest jako snobistyczny, indyferentny wobec wartości patriotycznych, zajęty własną wygodą. Jego relacje z Justyną Orzelską ukazują wpływ osobowości ludzi na siebie nawzajem. Witold natomiast w swoim pozytywistycznym podejściu do życia, dążąc do pracy u podstaw i samorealizacji, stanowi przeciwieństwo Zygmunta. Teofil Różyc i Darzeccy w powieści spełniają rolę krytycznego portretu arystokracji, która pomimo zmian społeczno-politycznych nie odnajduje się w nowej rzeczywistości.

Równolegle do ziemiaństwa ukazana jest szlachta zaściankowa reprezentowana przez rodziny Bohatyrowiczów. Charakteryzuje ją zacofanie i przywiązanie do tradycji, jednak wśród jej przedstawicieli występują pozytywne postaci takie jak Anzelm Bohatyrowicz, który przeżył tragedię powstania styczniowego, co znacząco wpłynęło na jego stan zdrowia i psychikę. Za wzór gospodarza, opiekuna i społecznika można uznać Janka Bohatyrowicza. W jego postaci widoczne są cechy dziedzictwa walki o wolność i odpowiednie wychowanie, które kształtują jego wzorową postawę życiową i relacje z innymi postaciami, jak choćby z Justyną Orzelską. Fabian Bohatyrowicz, mimo swej prostej natury, jest chętnym i godnym zaufania członkiem rodziny.

Porównanie obydwu grup społecznych ukazuje zarówno istotne kontrasty, jak i podobieństwa. Ziemiaństwo i szlachta zaściankowa różnią się poziomem życia, ale łączy je pewien konserwatyzm i głęboka religijność. Różnice klasowe przejawiają się w sposobach radzenia sobie z wyzwaniami, jednak wspólną cechą obu grup jest przywiązanie do ziemi i poczucie jej wartości.

Podsumowując, postacie "Nad Niemnem" są wyrazistym odzwierciedleniem społeczeństwa polskiego żyjącego po powstaniu styczniowym. Ich psychika i zachowania stanowią reakcję na doświadczone klęski i próby dostosowania się do zmieniającej się rzeczywistości. Analiza Orzeszkowej, wnikliwa i wielowymiarowa, pozwala na głębsze zrozumienie epoki pozytywizmu i mechanizmów rządzących ówczesnym społeczeństwem polskim.