W jaki sposób władza wpływa na człowieka?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.01.2024 o 15:45

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 29.01.2024 o 14:17

Władza od wieków stanowiła jeden z najważniejszych czynników kształtujących ludzką naturę, relacje międzyludzkie oraz struktury społeczne. Jej wpływ na psychikę i zachowanie jednostki jest niezmiernie złożony i wielowymiarowy. Analizując dzieła literackie z różnych epok, można dostrzec, jak władza przekształca ludzkie postawy, ambicje i wartości, często prowadząc do moralnego zepsucia, autodestrukcji czy też – w przeciwnym skrajnym przypadku – stawania się symbolem cnoty i sprawiedliwości.

Przykładem literatury, w której władza jest centralnym tematem i jest przedstawiona jako siła destrukcyjna, jest "Makbet" Williama Szekspira. Tytułowy bohater, pociągnięty wizją posiadania władzy nad Szkocją, pod wpływem namów żony, decyduje się na zbrodnię. Przysłowiowe ugryzienie sumienia po morderstwie króla Duncana ratuje się ambicją i żądzą władzy, prowadząc Makbeta do kolejnych zbrodni. Władza, którą Makbet zdobył w sposób nieuczciwy, nie przynosi mu jednak oczekiwanej satysfakcji, a jedynie paranoję, obawy oraz wyobcowanie. Traci on kontakt z rzeczywistością i własnymi moralnymi zasadami, stając się tyranem.

Z kolei, w "Lalce" Bolesława Prusa, opisana jest władza społeczna i ekonomiczna, przybierająca formę bogatego przedsiębiorcy – Stanisława Wokulskiego. Wokulski, z nadzieją na zdobycie miłości Izabeli Łęckiej, wykorzystuje swoje zasoby finansowe, by zrobić na niej wrażenie i zdobyć pozycję w jej oczach. Jednak władza, którą posiada w świecie biznesu, nie przekłada się na jego życie osobiste – jest on odrzucany przez wyższe kręgi społeczne z powodu swego pochodzenia. Tu władza nie jest wyłącznie zgubna – inspiruje Wokulskiego do działania, do samorozwoju, stwarza możliwości. Problem pojawia się, gdy staje się obsesją i zaczyna dominować nad wartościami humanistycznymi.

Zupełnie inny aspekt władzy przybliża "Król Edyp" Sofoklesa, w której to władza nie tyle wpływa na człowieka, co wyjawia prawdziwe oblicze tego, który się jej dorobił. Edyp, będąc królem Teb, z chwilą odkrycia prawdy o swoim pochodzeniu i popełnionym nieświadomie ojcobójstwie oraz kazirodczym małżeństwie, traci nie tylko władzę, ale i własną godność. Zasady moralne, jakimi się kierował, okazują się złudne, a władzę, którą uważał za źródło honoru, odsłania jako ciężkie brzemię przeznaczenia.

Dla kontrastu można też przytoczyć "Antygonę" tegoż autora, gdzie tytułowa bohaterka staje w opozycji do władzy króla Kreona, postępując zgodnie ze swoim sumieniem. Podejmuje walkę o godność ludzką i prawo do godnego pochówku swojego brata Polinika. Antygona pokazuje, że władza, która stoi w sprzeczności z etyką i prawami boskimi, nie może być uznana za słuszną. To bohaterka w swojej niezłomnej postawie objawia się jako prawdziwa władczyni – suwerenna w swoich etycznych wyborach.

Analizując powyższe dzieła, dostrzegamy, że władza może burzyć zarówno zewnętrzne struktury społeczne, jak i wewnętrzną strukturę osobowości. Często przynosi izolację, niemożność zrozumienia i akceptacji przez innych. Wpływa nie tylko na jednostki będące jej źródłem, ale i na te, które znajdują się w jej zasięgu. W każdym przypadku literatura pokazuje nam uniwersalne prawdy o ludzkiej naturze, nieustannym konflikcie między ambicją a etyką, między pragnieniem posiadania a potrzebą bycia w harmonii ze sobą samym i ze światem. Władza, będąc swoistym sednem ludzkich dążeń, odzwierciedla zarówno najlepsze, jak i najgorsze cechy człowieczeństwa.