Obraz społeczeństwa polskiego w latach międzywojennych w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.02.2024 o 9:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 31.01.2024 o 19:33

W "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego, jednym z ostatnich dzieł słynnego polskiego pisarza, wyraźnie odmalowano obraz polskiego społeczeństwa w okresie międzywojennym. Autor, będący wybitnym przedstawicielem literatury pozytywizmu, nie zaprzestał krytyki społecznej nawet w swoich późniejszych utworach, stawiając sobie za zadanie ukazanie głębokich podziałów ówczesnej rzeczywistości Polski niepodległej.

„Przedwiośnie” to powieść pełna kontrastów, ukazująca luksusy życia bogatej części społeczeństwa, reprezentowanej przez ziemiaństwo, w kontraście z biedą i zacofaniem życia chłopskiego oraz dramatycznym bytem komorników. Centralną siedzibą bogaczy jest Nawłocie, będące synonimem dystansu elit od reszty społeczeństwa. Nawłocie, nazwa będąca odniesieniem do odosobnienia, otacza aura wyizolowania i oderwania od problemów kraju. Hipolit Wielosławski, prototyp polskiego szlachcica, reprezentuje w tym świecie postawę paternalistyczną, zdystansowaną od spraw prostego ludu.

Codzienne życie bogatych zdaje się być odbiciem idyllicznego Soplicowa Mickiewicza. Zabawy, huczne przyjęcia, eleganckie stroje i wytworne obyczaje to codzienność dla ziemiaństwa. Relacje społeczne obracają się wokół tradycji i dawnych obyczajów, a stosunek służby do panów - choć wydaje się być przywiązaniem - to tak naprawdę odbicie nierówności społecznych i zaszłości feudalnych. Świat ten obserwuje młody bohater Cezary Baryka, który podczas wizyty w Nawłociach dostrzega dystans i oderwanie od realiów życia pozostałych warstw społecznych.

Na przeciwnym biegunie znajduje się Chłodek, gdzie warunki życia biedoty wiejskiej rzucają cień na idylliczny obraz Nawłoci. Baryka, kontaktując się z chłopami, zauważa ich obojętność na sprawy całego kraju, co odzwierciedla brak perspektyw i wszechogarniające przywiązanie do codziennego trudu. Chłopów cechuje niechęć do polityki oraz brak świadomości własnych praw, co Cezary postrzega jako pewnego rodzaju rezygnację z aktywności obywatelskiej.

Najuboższa warstwa społeczna, czyli komornicy, wyzwania życia codziennego mają najtragiczniejsze. To kalecy weterani wojenni i zapomniani bohaterowie, którzy na nowo próbują odnaleźć się w realiach niepodległej Polski. Ich borykanie się z ekstremalną biedą i brakiem pomocy społecznej ukazuje Cezaremu dramat ludzi skrajnie ubogich. Jego kontakt z komornikami staje się dla bohatera mocnym doświadczeniem emocjonalnym, pogłębiającym jego refleksję nad podziałami społecznymi.

W toku narastających doświadczeń Cezary Baryka dostrzega przyczyny społecznych podziałów - gigantyczne różnice w postrzeganiu dobrobytu, problemy z właściwym ułożeniem relacji międzyludzkich, a także brak wzajemnego zrozumienia i dialogu. Jego postawa ewoluuje na przestrzeni powieści i staje się symbolem nadziei – on sam widzi szanse na zmiany społeczne, które mogłyby zniwelować istniejące podziały.

Podsumowując analizę obrazu społeczeństwa w "Przedwiośniu" Żeromskiego, można dostrzec aktualność problemu nierówności. Pisarz przedstawia trzy kluczowe warstwy społeczne epoki, odsłaniając ich odmienność i wzajemne determinacje. Wyraźne staje się, że opisane realia, pomimo upływu czasu, nadal znajdują odzwierciedlenie w współczesnych strukturach społecznych, pozostawiając czytelników z przesłaniem o potrzebie rozpoznawania i przeciwdziałania podziałom w społeczeństwie.