"Lalka” Bolesława Prusa- omówienie powieści

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.02.2024 o 9:37

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 31.01.2024 o 20:07

„Lalka” Bolesława Prusa to jedno z najważniejszych dzieł w kanonie polskiej literatury. Powieść powstała w epoce pozytywizmu, odzwierciedlając zarówno realia społeczne, jak i problemy ideowe tamtego okresu. Prus snuje opowieść o zderzeniu przeciwstawnych światów, przedstawiając poszczególne warstwy społeczne i wprowadzając czytelnika w skomplikowaną sieć relacji międzyludzkich.

Akcja utworu, osadzona w realiach Warszawy, Zasławka i Paryża lat 1878-1879, a oglądana w retrospekcji od 1840 roku, ukazuje Polskę w okresie dynamicznych zmian społecznych i gospodarczych. Narracja powieści, choć z pozoru autorska, to w dużym stopniu zawiera też subiektywny punkt widzenia Ignacego Rzeckiego, opowiadającego o wydarzeniach z perspektywy swojego doświadczenia.

Dwudzielną strukturę narracyjną wzbogaca wzajemna relacja trzech pokoleń: romantyków – idealistów walki o wolność; pozytywistów, dla których najważniejsza jest praca i postęp; oraz pokolenia przejściowego, oscylującego między tymi dwiema postawami, do którego należy główny bohater – Stanisław Wokulski.

Oś kompozycyjną "Lalki" stanowi motyw miłości: tragicznej, nieodwzajemnionej, oscylującej między idealizacją a obsesyjnym pożądaniem. Prus stosuje technikę nawarstwiania motywów i wielowątkowość, aby przybliżyć życie różnorodnych środowisk i naświetlić ich problemy.

W powieści obecni są idealistyczni bohaterowie takie jak Ignacy Rzecki, stary subiekt zafascynowany Bonapartem, demokratyzm i walka o wolność; Stanisław Wokulski, handlowiec i wynalazca, którego miłość do Izabeli Łęckiej staje się jego obsesją; i Julian Ochocki, idealista nauki śniący o poprawie ludzkiego losu przez prace u podstaw. Prus zdaje się patrzeć na ich dążenia z pewną dozą sceptycyzmu, poddając je subtelnej krytyce.

Analiza warstw społecznych jest mocno wgryziona w fabułę "Lalki". Mamy arystokrację pełną pogardy i wyniosłości wobec nowszych klas społecznych; mieszczan – Polaków i przedstawicieli innych narodowości, różniących się swoimi dążeniami i wartościami; oraz prosty lud, żyjący na marginesie społecznym, którego problemy są przedstawione w powieści Prusa jako dramatycznie pomijane.

Związki między różnymi pokoleniami ukazane w powieści, są również istotnym elementem konstrukcji "Lalki". Stare pokolenie reprezentowane jest przez romantycznych weteranów, średnie pokolenie, do którego należy Mincel czy Wąsowski, to postaci, które starają się przekroczyć ramy swoich możliwości, opierając się na ideach romantyzmu i dążąc do osiągnięcia pozycji społecznej za wszelką cenę, natomiast nowe pokolenie ilustruje zmieniający się wizerunek inteligencji – praca dla postępu i nauki stają się jego znakami rozpoznawczymi.

Stanisław Wokulski, postać centralna powieści, jawi się jako osoba utkwiona między epokami, tłumacząca romantyczne miłosne uniesienia przez pryzmat pozytywistycznej wiary w naukę i rozwój. Jego postać to mieszanka uczuciowości, zaangażowania patriotycznego i dążenia do praktycznego działania.

"Lalka" jest także powieścią realistyczną i tendencyjną. Prus kreśli realia życia społecznego stolicy z końca XIX wieku, krytykując jednocześnie ówczesne społeczeństwo. Opisuje relacje między postaciami i ich konsekwencje dla ich losów, niekiedy wprowadzając pesymistyczne nuty dotyczące przyszłości.

Pamiętnik Ignacego Rzeckiego to niezwykle ważny element powieści, stanowiący osobisty i emocjonalny głos retrospektywy, ironicznie komentujący wydarzenia, odnoszący się do sytuacji oraz przeplatający refleksję pokoleniową z perspektywami młodszych bohaterów.

Podsumowując, "Lalka" stanowi gruntowną analizę społeczeństwa polskiego przełomu XIX wieku, jednocześnie pozostając uniwersalnym dziełem literackim odnoszącym się do problemów ponadczasowych, takich jak miłość, dążenie do szczęścia oraz poszukiwanie własnej tożsamości. Dzieło pozostaje symbolem literackim, wpisując się trwale w polską tradycję literacką.