Obraz dwóch kolejnych powstań romantycznych w „Lalce” B. Prusa i „Kordianie” J. Słowackiego.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.02.2024 o 13:14

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 4.02.2024 o 18:58

Powstanie styczniowe i listopadowe stoją jako dwie mityczne kamienie milowe w historii Polski. Literatura zarówno romantyczna, jak i pozytywistyczna, nigdy nie omijała okazji, by na te tematy się wypowiedzieć. Szczególnie w "Lalce" Bolesława Prusa oraz "Kordianie" Juliusza Słowackiego odnajdujemy różne obrazy tych wydarzeń oraz ich skutków. Przyjrzyjmy się, jak oba te powstania zostały przedstawione w tych wybitnych dziełach, które choć należą do odmiennych epok, tak mocno zakorzeniły się w kanonie polskiej literatury.

"Lalka" Prusa to opowieść o Warszawie lat siedemdziesiątych XIX wieku, gdzie pamięć o powstaniu styczniowym wciąż była żywa. Powstanie nie jest tu bezpośrednim wątkiem fabuły, ale stanowi tło i czynnik determinujący zachowania wielu postaci. Prus, uciekając się do metody ezopowej, umiejętnie wplata patriotyczne treści. W nefrytycznych słowach rozmowy kupców o weteranie powstania – Stanisławie Wokulskim, czy w liście Rzeckiego, odnajdujemy zakodowany język wyrazu patriotycznego uczucia.

Wokulski to idealistyczny intelektualista i uczestnik powstania, którego losy formują wydarzenia narodowe. Zesłanie na Syberię uczyniło z niego człowieka w pełni świadomego, który spotkał tam wybitne osobistości i rozwinął swoją wiedzę. Poprzez jego losy autor demonstruje wpływ powstania na indywidualne przeżycia i charaktery. Inni bohaterowie, jak wspomniany Rzecki, czy Pani Minclowa pomagająca powstańcom i cierpiąca z powodu zesłania męża, stanowią kolejne ogniwa w łańcuchu narracji o powstaniu. Obraz społeczeństwa warszawskiego, ukazany w "Lalce", wskazuje na różnorodność postaw wobec powstania - od mieszczaństwa po chłopów, z Rzeckim jako barometrem nastrojów.

Z kolei "Kordian" Słowackiego to romantyczny dramat, w którym powstanie listopadowe tłumaczone jest poprzez poetycki filozoficzny język. Scena "Przygotowania" pełni funkcję alegorii kreacji przywódców powstania, gdzie postacie takie jak Szatan czy czarownice interpretowane są jako metafory sił zewnętrznych wpływających na powstanie. Symboliczna charakterystyka przywódców – Chłopickiego i Czartoryskiego – dostarcza obrazu ich słabości jako dowódców. Krytykę tę rozszerza portret spisku koronacyjnego, w którym rozpatrywane są rozterki społeczeństwa, duchowieństwa oraz postawy indywidualistów, jak Kordian, którego klęska stanowi symulację losów powstania.

Słowacki snuje łamaną przez krytykę ocenę przygotowań do powstania, jego skutków oraz postaw społeczeństwa i dowódców. Jego wnikliwa analiza nadaje tekstowi cenny wymiar refleksyjny i ujawnia ryzyko podejmowania działań bez odpowiedniej koncepcji i organizacji.

Porównując oba dzieła, można dostrzec, że powstania listopadowe i styczniowe ukazane zostały z różnych perspektyw. Prus, reprezentujący pozytywizm, koncentruje się na indywidualnych doświadczeniach ludzi po powstaniu i skutkach społecznych, natomiast Słowacki, romantyk, przenika w symbolice do głębszych istot powstania i narodowych temperamentów. Ich oceny wydarzeń znacząco się różnią – u Prusa znajdujemy bardziej stonowany ton, podczas gdy Słowacki nie waha się szerzej krytykować przywódców oraz samej idei powstania.

Dziś, gdy analizujemy te dzieła, odnajdujemy w nich nie tylko artystyczne odwzorowania minionych wydarzeń, lecz także zachętę do refleksji nad aktualnymi kwestiami społecznymi i politycznymi. Zarówno "Lalka" jak i "Kordian" w dalszym ciągu inspirują czytelników do zadawania pytań o to, co w naszej historii jest esencjonalne i jak wartości narodowe wpływają na kształtowanie naszej tożsamości oraz przyszłości.