„Lalka” Bolesława Prusa jako przykład powieści weryfikującej ideały romantyczne i pozytywistyczne.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.02.2024 o 22:10

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 6.02.2024 o 16:43

Lalka" Bolesława Prusa to jedno z najbardziej znaczących dzieł literatury polskiej, które doskonale ilustruje społeczną i ideową rzeczywistość drugiej połowy XIX wieku. Powieść stanowi bogate kompendium wiedzy o epoce, a zarazem stanowi pole do weryfikacji ideałów romantycznych i pozytywistycznych, które w pewnym sensie stają w konfrontacji z rzeczywistością.

Romantyzm, oparty na kultowych wartościach takich jak wolność, miłość, przyroda, podkreślał rolę uczucia i intuicji. Bohater romantyczny to postać oddana pasjom, która zachowuje wierność swoim ideałom. Z kolei pozytywizm, będący reakcją na romantyczną wrażliwość, kładł nacisk na praktyczną działalność, pracę u podstaw, poznanie naukowe i postęp, szczególnie w sferze społecznej.

Stanisław Wokulski, jako główny bohater "Lalki", ucieleśnia wiele cech pozytywistycznego człowieka pracy. Jego życiorys, w który wpisuje się udział w powstaniu styczniowym i późniejsze skoncentrowanie na odbudowie swojego życia poprzez pracę zarobkową, jest odzwierciedleniem pragmatycznego podejścia do życia. Jego sukces ekonomiczny, wyrażający się w rozwoju sklepu oraz inwestowaniu w różne dzieła, ma być przykładem pracy organicznej zaadaptowanej do polskich warunków. Jednak chęć przyjęcia przez arystokrację i dążenie do zdobycia serca Izabeli Łęckiej ukazują, że osobiste pragnienia bohatera przeważają nad pozytywistycznymi ideałami pracy i ofiarności na rzecz ogółu.

Wokulski, w swoich działaniach, walczy również z przeszkodami społecznymi i klasowymi. Pomiędzy nowobogackim przedsiębiorcą a arystokratycznym światkiem Łęckiej istnieje przepaść, której nie jest w stanie przekroczyć, mimo fortuny i ogromnej pracy włożonej w podniesienie swego statusu społecznego. Interakcje z wyższymi sferami stawiają pod znakiem zapytania sensowność i skuteczność pracy organicznej oraz uwypuklają uprzedzenia i ograniczenia wynikające z hierarchii społecznej.

Ideały romantyczne w powieści również ulegają weryfikacji. Wokulski, mimo że jest przedstawicielem pozytywizmu, wykazuje także cechy typowego romantycznego bohatera – jest namiętnie zakochany w Izabeli, kieruje się emocjami, które nierzadko są silniejsze niż racjonalne argumenty. Marzenia o miłości i szczęściu u boku ukochanej oraz idealistyczne wizje świata Rzeckiego, oparte na wspomnieniach i przekonaniu o wielkości minionych czasów, kończą się rozczarowaniem. Romantyczna wizja świata okazuje się iluzoryczna w obliczu pragmatyzmu i obiektywizmu epoki.

Powieść Prusa akcentuje także uniwersalne idee i problemy społeczne ówczesnej Polski. Demaskuje złudzenia zarówno romantyczne, jak i pozytywistyczne, ukazując pieniądz jako główny motor działań postaci oraz ich egoistyczne podejście do życia. Solidarność i dobroć stają się wartościami marginalnymi, co Prus ilustruje poprzez losy bohaterów "Lalki".

Artyzm "Lalki" ukazuje się przede wszystkim w realistycznym przedstawieniu społeczeństwa warszawskiego i portretach psychologicznych postaci. Prus stosuje szczegółowe opisy, realistyczny język, ukazując jednocześnie ponadczasowe problematyki ludzkiej egzystencji w sferze moralnej i emocjonalnej.

Podsumowując, "Lalka" stanowi uniwersalną analizę społeczeństwa, przedstawiając dobitnie konflikt między ideałami a rzeczywistością, pomiędzy uczuciem a praktycznym działaniem. W wielowymiarowej interpretacji powieści ważne jest odniesienie się do kontekstu historycznego i społecznego, aby dostrzec głębię demaskacji romantycznych i pozytywistycznych mitów. Dzieło Prusa pozostaje aktualne, skłaniając do refleksji nad życiem, marzeniami i wartościami, co sprawia, że powieść nie utraciła na znaczeniu mimo upływu lat.