Między dydaktyzmem, a wolnością sztuki: wpływ wydarzeń historycznych i zmian cywilizacyjnych na rolę sztuki w życiu narodu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.02.2024 o 13:35

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.02.2024 o 8:45

Sztuka jest zwierciadłem, w którym odbijają się zmiany dziejące się w społeczeństwie oraz koleje losu całych narodów. Rolą, jaką sztuka odgrywała w życiu narodu, wyznaczały często epoki historyczne i związane z nimi przemiany cywilizacyjne oraz zjawiska społeczne.

Rozpocznijmy od czasów starożytnych, kiedy to sztuka przesiąknięta była dydaktyzmem, a jej ważnym zadaniem było kształcenie obywateli i utrwalanie kanonów moralnych. W starożytnej Grecji tragedie takich twórców jak Sofokles czy Eurypides, miały za zadanie przekazać widzom zasady etyczne i zaakcentować konsekwencje ludzkich wyborów. Wychowywały, ukazując konflikty tragiczne oraz stawiając pytania o losy człowieka w świecie rządzonym przez bogów. Już wtedy sztuka stawała się także narzędziem politycznym.

W średniowieczu, w okresie feudalizmu i silnego wpływu Kościoła na każdy aspekt życia, sztuka również była ściśle związana z dydaktyką. Średniowieczne misteria, dramaty liturgiczne, miały za cel nie tylko bawić ludzi, lecz przede wszystkim uczyć ich religijnych prawd, pokazując na scenie historie biblijne lub życie świętych. Malarstwo pełne było symboliki religijnej, a znaczącym zjawiskiem był ikonoklazm, czyli niszczenie dzieł sztuki oskarżanych o wywoływanie bałwochwalstwa, co pokazuje, jak wielką moc przypisywano sztuce jako medium przekazu wartości.

Renesans to okres redefinicji roli sztuki, która w coraz większym stopniu zaczynała być postrzegana jako wyraz ludzkiej indywidualności i kreatywności. Na przestrzeni lat do głosu dochodzi coraz bardziej idea sztuki dla sztuki – sztuki wolnej od dydaktyzmu i bezpośrednich wpływów religijnych czy moralizatorskich. Twórcy tacy jak Leonardo da Vinci czy Michał Anioł, stają na rzecz odkrywania i rozumienia świata, człowieka i natury poprzez pryzmat sztuki.

Wiek Oświecenia to kolejny etap, gdzie sztuka stanowi ważną część debaty społecznej, wpleciona w foldery filozoficzne i polityczne. Wolter, Diderot czy Rousseau widzą w sztuce siłę edukacji i oświecenia umysłów, potępienia tyranii i promowania ideałów wolności oraz równości.

Romantyzm reaguje na zmiany społeczno-polityczne, a sztuka staje się narzędziem walki o niepodległość i narodową tożsamość. W Polsce, pod zaborami, twórczość Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, czy Fryderyka Chopina, stanowiła swoiste oręż w walce o zachowanie polskości, przekazywanie wartości narodowych oraz wyrażenie nadziei na wolność.

Pozytywizm z kolei wzywał do pracy u podstaw i często narzucał sztuce zadania o charakterze społecznym i pragmatycznym. Powieści Bolesława Prusa czy Elizy Orzeszkowej pełniły funkcję krytyki społecznej, ukazywały problemy społeczne, a ich autorzy widzieli w literaturze narzędzie edukacyjne i reformatorskie.

Wiek XX to okres dynamicznych rozwojów techniki, a wraz z nimi - zmian cywilizacyjnych, które doprowadziły do odmiennego spojrzenia na sztukę. Awangarda poszukiwała nowych form wyrazu, dążąc do wyzwolenia sztuki spod wszelkich ograniczeń. Sztuka zaczęła być medium eksploracji i eksperymentów, odsuwając na bok dydaktyczne i moralizatorskie aspekty.

Wszystkie te momenty historyczne ukazują, iż sztuka ewoluuje wraz z potrzebami, wartościami i wyzwaniami każdej epoki, będąc raz nauczycielką, raz narzędziem protestu, a innym razem przestrzenią wolności i nieograniczonej ekspresji. Sztuka zawsze odgrywała i będzie odgrywać kluczową rolę w życiu narodu, będąc wyrazem jego ducha, kultury, dążeń i przemian.