Przypadek, przeznaczenie czy świadomy wybór – na wybranych utworach literackich ukaż, co decyduje o ludzkim losie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.02.2024 o 15:54

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.02.2024 o 18:59

Przeznaczenie, przypadki losu oraz świadome wybory to trzy różne siły, które na przestrzeni wieków w znaczący sposób inspirowały twórców i myślicieli do prób wyjaśnienia, co kształtuje ludzkie życie. Filozofowie i autorzy literatury wielokrotnie podejmowali próby rozszyfrowania zagadki ludzkiego losu, często dochodząc do różnorodnych wniosków.

Tragizm nieuchronnego przeznaczenia reprezentują dzieła tragedii greckiej, w której fatum było siłą kształtującą życie bohaterów niezależnie od ich woli czy wyborów. Przykładem takiego podejścia do losu jest historia zamieszczona w "Królu Edypie" Sofoklesa. Edyp, dowiadując się o straszliwej przepowiedni, która mówi, że zabije własnego ojca i ożeni się z matką, decyduje się na ucieczkę z domu, by zapobiec spełnieniu się wróżby. Ironią jest to, że akurat ta ucieczka prowadzi go prosto do wypełnienia przeznaczenia. Mimo zaprzeczenia uczynkom, które miałyby go skrzywdzić i rodziców, los ze szczególną okrutnością wiedzie Edypa za rękę. Nie ma tu mowy o przypadku ani wyborze, tylko o nieuchronności przeznaczenia, które z góry przesądza o tragedii jednostki.

Inny aspekt ludzkiego losu przedstawia romans "Dzieje Tristana i Izoldy", gdzie decydującą rolę odgrywają przypadki, takie jak wypicie eliksiru miłości, które zmieniają życie bohaterów. Cała historia Tristana i Izoldy to jedna wielka parada przypadków, które łączą się w los, wydający się nie do uniknięcia. Eliksir przypadkowo wypity przez głównych bohaterów tworzy między nimi więź miłości – uczucie, które staje się zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Ta miłość, choć odmieniona przez los, jest silniejsza niż ich wola, czyniąc bohaterów niewolnikami uczucia, które nie było ich świadomym wyborem.

Z kolei "Granica" Zofii Nałkowskiej prezentuje historię Zenona Ziembiewicza, który pod wpływem wychowania i środowiska czyni wybory determinujące jego życie. Zenon, podejmując decyzje, nawet te z pozoru trudne, ale motywowane własnymi pragnieniami, kształtuje swoje życie oraz życie innych. Jego ścieżka życiowa wyraźnie pokazuje, jak bardzo indywidualny wybór może prowadzić nie tylko do wewnętrznego rozwoju, ale także do moralnej degradacji. Postać Elżbiety Bieckiej, matki Zenona, ukazuje z kolei konsekwencje świadomego odrzucenia wartości w imię ochrony własnego syna.

Porównując te trzy podejścia do losu, można dostrzec, że tragedie greckie oferują poczucie determinizmu; "Dzieje Tristana i Izoldy" podkreślają rolę przypadku w życiu, natomiast "Granica" upatruje w świadomym wyborze decydującą siłę wpływającą na ludzki los. Czy istnieje uniwersalne wyjaśnienie tego, co decyduje o losach ludzkich? Czy człowiek może pokierować swoim życiem, czy zaś jest marionetką w rękach losu?

W podsumowaniu można zauważyć, że każda z prezentowanych prac wskazuje na inną dominantę kształtującą życie bohaterów. Z historii życia Edypa wynika, że w niektórych sytuacjach przeznaczenie ma przewagę nad ludzką wolą i jest czymś absolutnie nieuniknionym. Natomiast los Tristana i Izoldy dowodzi, że działanie przypadku potrafi nieoczekiwanie i nieodwracalnie przekształcić ludzkie życie. "Granica" ukazuje z kolei, jak mocno wybory jednostki potrafią wpłynąć na indywidualny los oraz na losy osób wokół. Ludzki los wydaje się więc być wynikiem dynamicznej interakcji wszystkich tych elementów, co pozwala na wniosek, że istnieje pewna symbioza między determinizmem a wolnością wyboru.

Ostatecznie przeznaczenie, przypadek i świadome wybory to trzy siły, które w nieustannej walce i współdziałaniu kreują życie każdego człowieka. Pod przykrywką każdego bohatera literackiego kryje się odwieczna zagadka ludzkiego losu, której rozwiązanie zależy od wielu czynników, również tych, których nie możemy przewidzieć ani kontrolować.