Dialog romantyczny: Nawiązania do tradycji romantycznej w utworach późniejszych epok na przykładzie "Lalki" Bolesława Prusa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.02.2024 o 18:19

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.02.2024 o 0:00

Romantyzm wpisał się na trwałe w kanon literatury polskiej, stając się jedną z najbardziej wpływowych epok w historii naszej kultury. Jego dziedzictwo odnosi się nie tylko do określonego okresu w historii literatury, lecz nadal pozostaje żywym punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń twórców. W literaturze późniejszych epok, szczególnie w twórczości okresu pozytywizmu, romantyzm bywał poddawany krytycznej refleksji, a zarazem stanowił punkt wyjścia do konstruktywnego dialogu.

"Dialog z romantyzmem", czyli sposoby i funkcje nawiązania do tej tradycji, prześledzić można na przykładzie "Lalki" Bolesława Prusa. Choć utwór ten powstawał w epoce pozytywizmu, przepełnionej wiarą w naukę, pracę u podstaw i realizm, to jednak Prus świadomie odwołuje się do romantycznych motywów i postaci, nadając im nowy, często krytyczny wymiar.

Główny bohater powieści, Stanisław Wokulski, ujawnia cechy charakterystyczne dla romantycznego bohatera: jest wrażliwy, odznacza się wielką pasją i miłością, zmagając się przy tym z niezrozumieniem ze strony społeczeństwa. Jego tragiczna miłość do Izabeli Łęckiej, arystokratki z wyższych sfer, przypomina nieporadne i nieszczęśliwe uczucia romantycznych bohaterów, jak choćby Gustawa z "Dziadów" Adama Mickiewicza. Jednakże, w przeciwieństwie do czystej, ideałów pełnej miłości, charakterystycznej dla epoki romantyzmu, miłość Wokulskiego rysuje się w tonach realizmu pozytywistycznego, gdzie zderzenie ideału z rzeczywistością jest okrutne i w rezultacie destrukcyjne.

W "Lalce" dostrzegamy także krytykę romantycznego podejścia do historii i walki narodowowyzwoleńczej. Ruchy powstańcze, które w romantyzmie były gloryfikowane, w "Lalce" ukazane są jako wydarzenia, które przyniosły Polakom cierpienia i materialną ruinę. Przykładem jest postać Rzeckiego – weterana listopadowego, który idealizuje przeszłość i kreuje się na romantycznego bohatera, podczas gdy w rzeczywistości jest postacią mocno skomplikowaną i doświadczającą głębokiego rozczarowania.

Dialog z romantyzmem w "Lalce" ujawnia się również poprzez samą strukturę powieści – Prus łączy w niej różne płaszczyzny: osobistą tragedię z analizą społeczeństwa, wewnętrzne przeżycia bohaterów z ich działalnością publiczną. Przeplatają się tu motywy charakterystyczne dla romantyzmu, jak miłość, poświęcenie, honor i walka, z pozornie suchym pozytywistycznym realizmem. W ten sposób autor wskazuje na trudności w dokonaniu wyborów, które byłyby zgodne zarówno z romantycznymi ideałami, jak i pozytywistycznym pragmatyzmem.

Odniesienia do romantyzmu w "Lalce" pełnią funkcję rozwojową i weryfikującą. Umożliwiają one Prusowi zarysowanie portretu społecznego swoich czasów, jednocześnie krytykując pewne ograniczenia romantycznej wrażliwości i niepraktyczności. Przez konfrontację romantycznych postaw i motywów z pozytywistyczną rzeczywistością, tworzy się przestrzeń do refleksji nad zmianami, które zaszły w społeczeństwie, nabierając z jednej strony postępowego kierunku, a z drugiej – tracąc na wartościach duchowych i ideałach.

W konkluzji można postawić tezę, że w "Lalce" Prusa istnieje trwały i wielowymiarowy dialog z romantyzmem. Dzieje się to poprzez stworzenie bohaterów o romantycznych wrażliwościach i pragnieniach, które są następnie poddawane próbie w warunkach pozytywistycznego społeczeństwa. W ten sposób powieść Prusa jest zarówno kontynuacją, jak i reinterpretacją romantycznych narracji, oferując nowe spojrzenie na warunki ludzkiego istnienia i dążenia do szczęścia w zmieniającym się świecie.