Kim może być dla człowieka drugi człowiek? Rozważania na podstawie literatury pozytywizmu i dwóch kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.01.2026 o 14:29

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 16.01.2026 o 9:33

Rozważając temat: "Kim może być dla człowieka drugi człowiek?" na podstawie literatury pozytywizmu, można zauważyć, że problematyka ta jest często poruszana przez ówczesnych pisarzy. W tym okresie literackim, który nastąpił bezpośrednio po romantyzmie, podkreślano znaczenie społeczeństwa, kolektywizmu oraz wzajemnego wsparcia jednostek. W poniższej pracy omówię, kim może być dla człowieka drugi człowiek, korzystając z przykładów z "Lalki" Bolesława Prusa oraz "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej. Wspomnę także dwa konteksty literackie, które wzmocnią rozważania: filozofię utylitarystyczną oraz ideę pracy organicznej.

W "Lalce" Bolesława Prusa, jedną z centralnych postaci jest Stanisław Wokulski. Jego życie i ambicje są nierozerwalnie związane z innymi ludźmi, co pokazuje, jak drugi człowiek może wpłynąć na nasze życie. Wokulski zakochuje się w Izabeli Łęckiej, co jest początkiem jego wewnętrznej przemiany. Izabela, będąc dla Wokulskiego ideałem piękna i arystokratycznej elegancji, motywuje go do podjęcia prób wspięcia się na wyższe szczeble społeczne. Jednakże ta miłość okazuje się zgubna, gdyż Izabela jest osobą egoistyczną i zapatrzoną w swoje korzyści. Wokulski przez nią ponosi klęskę emocjonalną i zawodową, gdyż zainwestowane przez niego pieniądze tracą na wartości, a on sam nie znajduje szczęścia w związku z nią. Izabela ukazuje, jak niewłaściwy wybór drugiego człowieka może prowadzić do osobistych nieszczęść.

Z kolei w postaci doktora Szumana widzimy przykład, jak drugi człowiek może pełnić rolę mentora i wspierającego przyjaciela. Szuman, będąc człowiekiem mądrym i doświadczonym, oferuje Wokulskiemu zarówno wsparcie emocjonalne, jak i praktyczne rady. Relacja między nimi pokazuje, że drugi człowiek może być przewodnikiem i opoką w trudnych chwilach, co jest nieocenione w życiu każdej osoby.

Innym ważnym utworem pozytywistycznym jest "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej. W tej powieści relacje międzyludzkie również odgrywają kluczową rolę. Justyna Orzelska to postać, która przechodzi istotną przemianę dzięki wsparciu Jana Bohatyrowicza. Jan, będąc człowiekiem pracowitym i oddanym swoim ideałom, inspiruje Justynę do zmiany swojego życia. Ich relacja pokazuje, jak drugi człowiek może być źródłem inspiracji i motywacji do działania. Dzięki Janowi, Justyna odnajduje sens życia oraz spokój duszy, co jest nieocenioną wartością.

Kontekstem literackim dla rozważanego tematu może być filozofia utylitarystyczna, której celem jest osiąganie jak największej ilości szczęścia dla jak największej liczby ludzi. W literaturze pozytywizmu ta filozofia znalazła swoje odbicie w postaciach, które dążyły do wspólnego dobra. Wokulski z "Lalki" stara się pomagać innym, inwestując w różne przedsięwzięcia, które mają przynieść korzyści społeczne. Jest to przykład, jak drugi człowiek może działać na rzecz kolektywnego dobra, kierując się zasadami utylitaryzmu.

Drugi kontekst to idea pracy organicznej, która również była popularna w epoce pozytywizmu. Praca organiczna zakłada, że społeczeństwo jest jak organizm, w którym każda jednostka pełni ważną rolę. W "Nad Niemnem" ten motyw jest widoczny w relacjach między bohaterami prowadzącymi wspólne działania na rzecz poprawy sytuacji gospodarczej. Jan Bohatyrowicz, swoim zaangażowaniem w rozwijanie gospodarstwa i wspólnoty, motywuje innych, w tym Justynę, do włączenia się w działanie na rzecz społeczeństwa. Pokazuje, jak praca zespołowa może przynosić korzyści wszystkim jego członkom.

Podsumowując, drugi człowiek może pełnić różnorodne role w życiu jednostki, co jest świetnie ukazane w literaturze pozytywizmu. Może być źródłem natchnienia, wsparcia, ale również przyczyną nieszczęść. Relacje międzyludzkie kształtują naszą rzeczywistość, a literatura post-pozytywistyczna daje liczne przykłady na to, jak ważne i wielowymiarowe mogą być te relacje.