Porównanie wizji ludzkiego losu ukazanej w "Procesie" Franza Kafki z refleksjami Witkacego w "Szewcach": Co łączy, a co dzieli spojrzenia oraz z kim walczą bohaterowie tych utworów?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.04.2025 o 17:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.04.2025 o 16:09

Franz Kafka w "Procesie" i Stanisław Ignacy Witkiewicz w "Szewcach" przedstawiają złożone wizje ludzkiego losu i refleksje nad kondycją człowieka w złożonym świecie. Choć obaj twórcy poruszają się w obrębie innych stylistyk, to jednak ich utwory łączy głęboka refleksja nad istotą ludzkiej egzystencji oraz buntem przeciwko systemowi.

"Proces" Kafki przedstawia historię Józefa K., który zostaje aresztowany pod niejasnym zarzutem. Chociaż nie wie, jakie popełnił przestępstwo, jego życie zostaje przewrócone do góry nogami. Josue K. walczy z nieznanym, pozbawionym twarzy systemem sądowniczym, nie rozumiejąc swoich oprawców ani celu całej machiny biurokratycznej. Wizja ludzkiego losu w "Procesie" jest pesymistyczna: Kafka ukazuje życie jako nieprzeniknioną i absurdalną walkę z siłami, które człowieka przerastają.

Wszelka próba buntu Józefa K. jest skazana na niepowodzenie — system, choć nielogiczny i chaotyczny, jest nieubłagany. Bohater jest symbolem alienacji i zagubienia jednostki w świecie biurokracji, w którym człowiek jest jedynie trybikiem w wielkiej maszynie. Jego los jest z góry przesądzony, a wszelka nadzieja na wyjście z sytuacji staje się iluzoryczna. Kafka podkreśla absurd egzystencji, w której człowiek nie ma żadnej kontroli nad swoim losem.

Z kolei Witkacy w "Szewcach" również kreśli wizję świata, w którym człowiek jest zdeterminowany przez siły wykraczające poza jego kontrolę. Jednak w przeciwieństwie do Kafki, Witkacy korzysta z groteski i ironii, by ukazać walkę jednostki z władzą. "Szewcy" to dramat, który przedstawia świat, w którym władza ulega zmieniającym się, anarchicznym siłom. Bohaterowie próbują stawić opór przemianom społecznym, jednak ich wysiłki są naznaczone absurdalnością świata.

W "Szewcach" związek sił władzy i jednostki jest bardziej dynamiczny niż w "Procesie". Bohaterowie Witkacego, choć walczą z przemocą i opresją władzy, sami stają się częścią tego samego opresyjnego mechanizmu. Ich dążenia rewolucyjne stają się groteskowe i paradoksalnie przyczyniają się do umocnienia systemu, z którym próbują walczyć. Witkacy ukazuje ludzką egzystencję jako pełną sprzeczności, ale mimo to obarczoną pewnym rodzajem sprawczości.

Istotną różnicą między wizjami Kafki i Witkacego jest podejście do możliwości ludzkiego działania. U Kafki jest ono znikome lub wręcz żadne, gdyż jednostka jest całkowicie podporządkowana siłom zewnętrznym. Natomiast u Witkacego, mimo że jednostka również jest zdominowana przez system, istnieje pewna przestrzeń na działanie i bunt. Jest ono jednak często absurdalne, pełne sprzeczności i nieefektywne.

Co łączy oba utwory, to wspólna refleksja nad absurdem i złożonością świata, w którym jednostki są niemal bezradne wobec systemów władzy. Zarówno Kafka, jak i Witkacy, ukazują świat jako labirynt, w którym ludzkie działanie zdaje się bezcelowe. Innym wspólnym elementem jest dystans wobec rewolucji i zmieniających się układów społecznych — bohaterowie nie potrafią zmienić ani świata, ani swojego losu w sposób trwały.

Jednakże, podczas gdy Kafka ukazuje świat jako niemal całkowicie pesymistyczny, pozbawiony szans na wyzwolenie, Witkacy pozostawia więcej przestrzeni na działanie. Oczywiście, jest to przestrzeń pełna chaosu i humoru, ale jednak daje pewne pole do działania, choćby ograniczone. Ostatecznie oba dzieła są głęboką krytyką świata współczesnego i systemów, które kształtują ludzkie życie, jednak każdy z nich przedstawia tę krytykę w innym, unikalnym tonie.

"Proces" i "Szewcy" są więc nie tylko literackimi świadectwami swoich czasów, ale również uniwersalnymi refleksjami nad losem człowieka w świecie, w którym jednostka musi odnaleźć się pośród nieprzewidywalnych sił. W obliczu zagadnień, które poruszają, oba teksty pozostają aktualne, prowokując do refleksji nad rolą jednostki w społeczeństwie oraz możliwościami buntu i wyzwolenia.