Jak w różnych epokach literackich pokazany został problem utraty własnego miejsca w domu i życiu?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.01.2024 o 15:58

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.01.2024 o 10:33

Utrata domu i miejsca w życiu jest zjawiskiem ponadczasowym, silnie rezonującym w narodowej pamięci polskiej. W literaturze polskiej temat ten był wielokrotnie eksplorowany, jako odzwierciedlenie zarówno osobistych tragedii, jak i szerszy echo narodowych doświadczeń związanych z wojnami oraz okresami zmian społeczno-politycznych.

W dziele Bolesława Prusa pt. "Lalka" widzimy, jak Stanisław Wokulski, mężczyzna przedsiębiorczy, zubożały szlachcic, który przez ciężką pracę dorobił się pozycji w warszawskim społeczeństwie, znalazł się w sytuacji, gdy jego romantyczne uczucia wobec arystokratki Izabeli Łęckiej zmusiły go do refleksji nad własną tożsamością i miejscem w społeczeństwie. Z jednej strony był bogatym i szanowanym obywatelem, z drugiej zaś nie mógł zatrzeć granicy, jaka dzieliła go od arystokracji. Bez względu na jego status, Wokulski odczuwał nieodłączną różnicę klasową, co skutkowało osobistym cierpieniem i poczuciem wyobcowania. To wewnętrzne rozterki, a także rozczarowanie miłością i społeczeństwem, spowodowały ostateczną decyzję o opuszczeniu kraju i – domniemanym – samobójstwie, co stanowiło metaforyczną i dosłowną utratę domu.

W "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego główny bohater, Cezary Baryka, doświadcza drastycznego przeniesienia ze znanej mu Kaukazu do kraju, który teoretycznie powinien uważać za swoją ojczyznę – Polski. Tragiczna utrata domu w Baku, rodzinnych więzi oraz konfrontacja z otaczającą biedą, nowymi ideologiami i wartościami, stanowi dla Cezarego prawdziwy szok kulturowy. Mimo powrotu do swoich korzeni polskich, odczuwa poczucie wyobcowania i tęsknotę za utraconym światem dzieciństwa. To dylematy, przez które Baryka przechodzi, są refleksją o tym, co znaczy "być u siebie", oraz jak trudnym procesem może być adaptacja do nowej, nieznanej rzeczywistości.

Andrzej Szczypiorski w powieści "Początek" rzuca światło na losy powojennych Polaków, a w szczególności na postać Ireny Seidermann, której historia jest mocnym przekazem na temat zmagania się z narzuconą tożsamością oraz traumą przetrwanego Holocaustu. Także Heniek, młody chłopiec żeglujący między identyfikacją żydowską a staraniami o przyswojenie sobie "polskości", obrazuje skomplikowane losy tych, którzy po wojnie musieli odnaleźć się w nowych realiach. Zderzenie się przymusowej asymilacji z potrzebą zachowania własnych korzeni ilustruje przemiany tożsamościowe jakie dokonują się pod wpływem tragicznych wydarzeń historycznych. Emigracja, kolejna w życiu bohaterów forma utraty domu, wynika już nie z potrzeby serca, lecz jest skutkiem politycznych decyzji komunistycznej władzy.

Podsumowując, prezentowane utwory ukazują problematykę utraty domu i miejsca w życiu w różnorodnych kontekstach historycznych i społecznych, zarówno jako wybór własny, jak i konsekwencję czynników zewnętrznych. Niezmienna pozostaje jednak uniwersalność doświadczenia utraty tożsamości i przynależności, co potęguje wartość literatury, jako świadka ludzkich losów. Współcześni czytelnicy mogą znaleźć w tych historiach odzwierciedlenie własnych poszukiwań i zmagania się z trudnością definiowania "domu" oraz tożsamości. Historie te, choć osadzone w konkretnych realiach, stają się opowieściami o możliwości odbudowy i kreowania nowego "ja" oraz "domu", niezależnie od czasów i wydarzeń. Podkreślenie znaczenia pamięci historycznej i bohaterów narodowych w obliczu cierpienia i strat jest istotnym przekazem dla zachowania tożsamości narodowej, na co polska literatura zawsze kładła duży nacisk.