"Chełmoński" - interpretacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.06.2024 o 14:40

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 4.06.2024 o 14:24

Jan Lechoń, jeden z czołowych poetów grupy literackiej Skamander, pozostawił po sobie wybitne dzieła, które do dziś poruszają czytelników głębią emocji i precyzją języka. Jednym z nich jest wiersz „Chełmoński”, który stanowi swoistą refleksję na temat tęsknoty za ojczyzną i artystycznego dialogu z malarstwem Józefa Chełmońskiego. Wiersz ten powstał w okresie emigracji Lechonia do Stanów Zjednoczonych, gdzie poeta zmagał się z poczuciem wyobcowania i nostalgią za krajem. Analiza tego utworu, skupiająca się na jego formie, treści oraz kontekście biograficznym, pozwala lepiej zrozumieć emocje poety w kontekście jego skomplikowanych uczuć wobec Polski.

Wiersz „Chełmoński” składa się z dwóch czterowersowych strof, napisanych trzynastozgłoskowcem, co jest charakterystyczne dla twórczości Lechonia i grupy Skamander. Układ rymów krzyżowych tworzy regularną i harmonijną strukturę, która przyczynia się do nostalgicznego nastroju utworu. Sylabiczność wiersza nadaje mu melodyjność, co dodatkowo podkreśla emocjonalne przesłanie zawarte w tekście.

Podmiot liryczny w wierszu jest wyraźnie zidentyfikowany jako osoba pierwsza, co jest typowe dla liryki osobistej. Czasowniki w pierwszej osobie liczby pojedynczej, takie jak „myślę”, „wiem” czy „tęsknię”, podkreślają introspekcyjny charakter utworu. Ujawnienie podmiotu lirycznego umożliwia czytelnikowi wniknięcie w intymny świat emocji poety, który zmaga się z trudnymi doświadczeniami emigracji.

Lechoń, przebywając na emigracji od 1930 roku aż do swojej tragicznej śmierci w 1956 roku, doświadczał wielu negatywnych skutków wyjazdu z kraju. Tęsknota za ojczyzną, depresja, nerwica oraz ukrywana orientacja homoseksualna znacząco wpłynęły na jego zdrowie psychiczne. Samobójstwo poety w Nowym Jorku w wieku 58 lat było wynikiem długotrwałego cierpienia i poczucia osamotnienia. Wiersz „Chełmoński” jest więc świadectwem tego, jak głęboko dotknęły go te przeżycia.

W utworze dostrzegamy bogactwo środków stylistycznych, które budują jego wyjątkowy charakter. Epitety takie jak „Chełmońskiego płótno”, „łąka skoszona” czy „swędy spalenizny” nadają wierszowi plastyczność i zmysłowość. Elementy synestezji angażują różne zmysły czytelnika, umożliwiając mu zanurzenie się w opisywanym pejzażu („grążele kwitną na jeziorze”, „pachnie łąka skoszona”, „swędy spalenizny”). Porównania wzmacniają wizualizację obrazów, w tym szczególnie sugestywne zestawienie jeziora porośniętego grążelami z płótnem Chełmońskiego. Wykrzyknienia i apostrofy („Mój Boże”, „i jak dobrze jest mi tutaj i jak bardzo smutno!”) dodają utworowi emocjonalnego napięcia, oddając wewnętrzny rozdarcie podmiotu lirycznego.

Krajobraz ukazany w wierszu przypomina obrazy Józefa Chełmońskiego, który był znany z realistycznych przedstawień polskich pejzaży wiejskich. W „Chełmońskim” podmiot liryczny odnajduje elementy przywołujące na myśl polskie krajobrazy, co jest szczególnie istotne w kontekście jego emigracyjnych doświadczeń. Wiejskie sceny z malarstwa Chełmońskiego stają się symbolem polskości i wspomnień związanych z ojczyzną.

Wiersz pełen jest motywów nostalgii i tęsknoty za Polską. Opisy jeziora, kaczek, bujnej roślinności oraz zapachu skoszonej trawy przywodzą na myśl idylliczne obrazy z młodości poety. Nawiązanie do takich dzieł Chełmońskiego jak „Staw o poranku. Mgły” wzmacnia oddziaływanie wizualne i emocjonalne utworu. Jednakże, pod tym pozornym spokojem kryje się głębokie rozdarcie emocjonalne. Podmiot liryczny doświadcza dysonansu między poczuciem bezpieczeństwa na obczyźnie a nieznośną tęsknotą za ojczyzną.

Pewne elementy w wierszu kojarzą się bezpośrednio z krajem, takie jak zapach spalonego drewna, symbolizujący ciepłe rodzinne ogniska, co jest motywem często występującym w malarstwie Chełmońskiego, na przykład w „Pastuszkowie przy ognisku” czy „Jesień”. Zwierzęta uwieczniane na obrazach Chełmońskiego, takie jak zające czy owczarki, przypominają podmiotowi lirycznemu beztroskie chwile spędzone w Polsce. Wspomnienia te stają się swoistym azylem w obliczu trudnej rzeczywistości emigracyjnej.

Wiersz „Chełmoński” to również refleksja nad zmęczeniem i przygnębieniem towarzyszącym samotności. Podmiot liryczny ucieka w świat wspomnień z Polski, szukając w nich ukojenia i schronienia przed realiami życia na emigracji. Polskie pejzaże stają się symbolem bezpiecznych i szczęśliwszych lat młodości, które minęły bezpowrotnie.

Konkluzja utworu wskazuje na rozumienie tęsknoty, która dotyczy nie tyle realnej Polski, ile idealizowanej wizji ojczyzny, jaką poeta nosi w sercu. Przygnębienie wynika z niemożności powrotu do tego wyidealizowanego miejsca. Sytuacja polityczna w Polsce, z przejęciem władzy przez komunistów, potęguje uczucie goryczy i bezradności podmiotu lirycznego wobec losów swego kraju. Decyzja o pozostaniu na emigracji wydaje się jedynym możliwym wyjściem w obliczu załamania sytuacji w Polsce.

Podsumowując, wiersz „Chełmoński” jest głęboką refleksją na temat emocji Jana Lechonia podczas emigracji. Wpływ malarstwa Chełmońskiego na wyobraźnię poety jest widoczny na wielu płaszczyznach, od opisywanych pejzaży po użyte środki stylistyczne. Wiersz stanowi ważny przykład literackiego dialogu między sztuką malarską a poezją, ukazując trudne emocje związane z emigracją i niemożnością powrotu do ukochanej ojczyzny. Przekaz utworu, mimo że osadzony w konkretnej historio-politycznej rzeczywistości, ma charakter uniwersalny, poruszając kwestie tęsknoty i rozterek emigranta, które są aktualne w każdej epoce.